ПОЧЕТНА
СТРАНА

(Овој Закон е објавен во Службен весник на РМ бр. 3/97)

Глава I

ЗАЕДНИЧКИ ОДРЕДБИ

Член 1

(1) Со овој закон се уредува извршувањето на санкциите изречени за кривични дела и прекршоци (во натамошниот текст: казниви дела).

(2) Санкции изречени за кривични дела чие извршување се уредува со овој закон се: казните, условната осуда со заштитен надзор, мерките на безбедност и воспитните мерки.

(3) Санкции изречени за прекршоци чие извршување се уредува со овој закон се: казните, мерките на безбедност и воспитните мерки.

Член 2

(1) Санкциите изречени за казниви дела се извршуваат кога одлуката со која е изречена санкцијата ќе стане правосилна и кога не постојат законски пречки за извршување на одлуката.

(2) Со извршувањето на одделни санкции може да се почне и пред правосилноста на одлуката со која санкцијата е изречена, само кога тоа е определено со закон.

Член 3

Лицата спрема кои се извршуваат санкциите се лишуваат или ограничуваат во правата само во границите неопходни за остварување на целта на санкцијата, а врз основа на закон.

Член 4

(1) Правилата за извршувањето на санкциите се применуваат непристрасно.

(2) Забранета е дискриминација врз основа на расата, бојата на кожата, полот, јазикот, верата, политичките или други уверувања, националното или социјалното потекло, сродството, имотната и општествената положба или некој друг статус на лицето спрема кое се извршува санкцијата.

(3) Верските чувства, личното уверување и моралните норми на лицата спрема кои се извршуваат санкциите мора да се почитуваат.

Член 5

Со лицата спрема кои се извршуваат санкциите се постапува на начин кој во најголема можна мера одговара на нивната личност.

Член 6

Со лицата спрема кои се извршуваат санкциите се постапува човечно, со почитување на човековата личност и достоинство, зачувување на нивното телесно и душевно здравје, водејќи притоа сметка за остварување на целите на одделни санкции.

Член 7

(1) Санкциите ги извршуваат органите определени со овој закон.

(2) Органот што ја донел одлуката со која е изречена санкцијата, ако тој самиот не е надлежен за извршување, должен е да му ја достави на надлежниот орган за извршување веднаш откако одлуката ќе стане извршна.

(3) Одлуката станува извршна кога по нејзината правосилност не постојат пречки определени со овој закон за извршување на санкцијата.

(4) Органот надлежен за извршување должен е да пристапи кон извршување на санкцијата со преземање на законски определените дејствија и мерки веднаш по приемот на одлуката.

(5) Осудените лица имаат право на заштита на своите права на начин и постапка предвидени со овој закон.

Член 8

Надзор врз работата на органите и другите институции за извршување на санкциите и на законитоста во извршувањето на санкциите вршат органите определени со овој закон.

Член 9

(1) Средствата за извршување на санкциите ги обезбедува Републиката.

(2) Лицата спрема кои се применува санкцијата не ги плаќаат трошоците на извршувањето, освен трошоците на извршувањето на паричната казна.

Член 10

На лицата отпуштени од извршувањето на санкциите им се укажува помош.

ДЕЛ ПРВИ

ИЗВРШУВАЊЕ НА САНКЦИИТЕ ИЗРЕЧЕНИ ЗА КРИВИЧНИ ДЕЛА

А. ИЗВРШУВАЊЕ НА КАЗНАТА ЗАТВОР

Глава ИИ

ОСНОВНИ НАЧЕЛА

Член 11

(1) Целта на извршувањето на казната затвор е оспособување на осудените лица да се вклучат во општеството со најдобри изгледи за самостоен живот во согласност со закон.

(2) Заради постигнување на целта на извршувањето на казната затвор кај осудените лица се развива чувството на одговорност и се поттикнуваат да го прифатат и активно да учествуваат во третманот за време на извршувањето на казната, мотивиран и насочен кон превоспитување и развивање на позитивните карактерни особини и способности што го забрзува успешното враќање во општеството.

Член 12

(1) При извршувањето на казната затвор мора да се заштити психофизичкиот и моралниот интегритет на осуденото лице и да се почитува човековата личност и достоинство.

(2) Се забранува секој облик на мачење, нечовечно или понижувачко однесување и казнување.

(3) Мора да се обезбедува правото на лична сигурност на осуденото лице и самопочитувањето на неговата личност.

Член 13

Системот на извршувањето на казната затвор се организира така што може во одвоени установи или во одвоени одделенија на одделни установи и групи во нив да се спроведе распоредување, класификација и разместување на одделни категории на осудени лица, за полесно спроведување на различни видови третман, спречување на меѓусебното штетно влијание на осудениците и одржување на дисциплината.

Член 14

(1) Осудените лица се распоредуваат во различни установи за извршување на казната затвор и нивната положба и системот на постапувањето се определува врз одредбите на овој закон и во согласност со судската одлука.

(2) Осудените лица од различен пол казната затвор ја издржуваат одвоено.

(3) Осудените лица кои за прв пат издржуваат казна затвор се одвојуваат од осудените лица во поврат.

(4) Казната малолетнички затвор спрема малолетните лица се извршува одвоено од полнолетните лица осудени на казна затвор.

(5) Лицата кои се наоѓаат во притвор се одвојуваат од лицата кои ја издржуваат казната затвор.

Член 15

Во установа за извршување на казната затвор осудените лица се класификуваат според неопходноста за примена на мерки на третман и видот на потребниот третман, нивната возраст, личните карактеристики и други околности од значење за оцена на личноста на осуденото лице.

Член 16

(1) При распоредувањето, класификацијата и разместувањето на осудените лица, мора да се има предвид видот и природата на кривичното дело и степенот на кривичната одговорност.

(2) Министерот за правда со општ акт поблиску ги определува распоредувањето, класификацијата и разместувањето на осудените лица.

(3) Министерот за правда со општ акт ги определува видовите и начините на третман на осудените лица.

Член 17

На младите осудени лица треба да им се обезбедат услови кои колку е тоа можно, ќе ги заштитат од штетното влијание на другите осудени лица, како и да им се создаваат услови за живот и работа и за културни, спортски и други активности соодветни на нивната возраст.

Член 18

(1) Осудените лица според можностите на установата и со нивна согласност се сместуваат во засебни соби за ноќевање.

(2) Осудените лица ја издржуваат казната затвор по правило групно и се распоредуваат во групи во кои можат да се применуваат мерки на воспитување и превоспитување од ист вид.

Член 19

(1) Осудените лица се должни да се придржуваат кон одредбите на куќниот ред на установата.

(2) Спроведувањето на дисциплината во установата за извршување на казната затвор се остварува строго, но справедливо и со почитување на човековата личност.

(3) Забрането е колективно казнување на осудените лица.

(4) Забранета е употреба на средства на присилба како казна.

Член 20

(1) На осудените лица им се обезбедува здравствена заштита.

(2) Осудените лица не можат да бидат подложени на медицински или други експерименти со кои се нарушува физичкиот, психичкиот и моралниот интегритет на осудените лица.

(3) Согласноста на осудените лица за нивно учество во експериментот од став 2 на овој член не ја исклучува одговорноста на лицето кој истиот го дозволил.

Член 21

(1) На осудените лица треба да им се овозможи работа која ќе биде корисна и соодветна на начинот на нејзиното вршење на слобода. Постигнувањето на економска корист не смее да биде единствена цел на работата.

(2) Со работата осудените лица се здобиваат и ги развиваат работните навики, ги одржуваат работните способности, и се стекнуваат со стручно знаење за работа на слобода.

(3) Од осудените лица не смее да се бара да вршат работи што се опасни и штетни за нивното здравје.

(4) Работното време мора да биде соодветно со работното време на слобода.

Член 22

За поднесоците, службените дејствија и одлуките донесени во врска со примената на одредбите на овој закон осудените лица не плаќаат такса.

Глава ИИИ

РАКОВОДЕЊЕ СО РАБОТИТЕ НА ИЗВРШУВАЊЕТО

НА САНКЦИИТЕ

Член 23

(1) Со работите на извршувањето на санкциите раководи директорот на Дирекцијата надлежна за извршување на санкциите во состав на Министерството за правда (во натамошниот текст: Дирекцијата).

(2) Организацијата и делокругот на работите што се извршуваат во Дирекцијата се определуваат со закон.

Член 24

Со установите во кои се извршуваат санкциите раководат лица со звања, права и должности определени со овој закон.

Глава ИВ

УСТАНОВИ ЗА ИЗВРШУВАЊЕ НА КАЗНАТА ЗАТВОР

1. Видови и основање на установи

Член 25

(1) Казната затвор се извршува во казненопоправни установи.

(2) Надлежноста и функционирањето на казненопоправните установи се определува со овој закон.

Член 26

(1) Казненопоправните установи се основаат и укинуваат со уредба на Владата на Република Македонија по предлог на министерот за правда.

(2) Со уредбата од став 1 на овој член се определува видот, седиштето и подрачјето на казненопоправните установи.

(3) Министерот за правда со општ акт врши распоредување на осудените и осудените малолетни лица во казненопоправните и воспитно поправните установи.

Член 27

Казненопоправните установи (во натамошниот текст: установи) според степенот на обезбедувањето, степенот на ограничувањето на слободата и видот на мерките што во постапувањето се применуваат спрема осудените лица, можат да се основаат како установи од затворен, полуотворен и отворен вид.

Член 28

(1) Установите од затворен вид имаат физичко и материјално обезбедување, како што се вооружена стража, оградни ѕидови, технички средства и други мерки за обезбедување кои го попречуваат бегството на осудените лица.

(2) Установите од полуотворен вид имаат вооружена стража која ја обезбедува дисциплината и го контролира движењето на осудените лица.

(3) Установите од отворен вид немаат физичко и материјално обезбедување. Организацијата на животот и работата на осудените лица во овие установи се засновува врз самодисциплина и лична одговорност, а контрола врз нивното движење и работа вршат воспитувачи и инструктори.

(4) Во установите од отворен вид може да се организира служба заради обезбедување на објектот.

Член 29

Во установите од затворен вид се основаат полуотворени и отворени одделенија, а во установите од полуотворен вид отворени и затворени одделенија.

Член 30

(1) Во установите се основаат одделенија за прием на осудени лица (приемни одделенија).

(2) Во установите од полуотворен вид се основаат одделенија за прекршочно казнети лица.

(3) За болни осудени лица се основа дом болница како посебна установа.

Член 31

(1) Во установите од затворен вид се основаат посебни одделенија за осудени лица странски државјани и за лица без државјанство.

(2) При извршувањето на казната затвор за лицата од став 1 на овој член се применуваат меѓународните документи што се однесуваат за издржувањето на казна затвор на оваа категорија осудени лица.

Член 32

За осудени малолетни лица задолжително се основа посебна установа за малолетници.

2. Установи за извршување на казната затвор

Член 33

(1) Во установа од затворен вид се извршува казната затвор во траење подолго од две години и казната доживотен затвор, како и казната затвор спрема осудени лица за кривични дела извршени во поврат без оглед на висината на казната.

(2) Лица осудени на казна доживотен затвор, казната ја издржуваат во согласност со одредбите за извршување на казната затвор и ги уживаат сите права и погодности, освен оние кои се ограничени со куќниот ред на установата.

Член 34

Во установа од полуотворен вид се извршува казна затвор во траење до две години кога со оглед на кривичното дело, побудите од кои тоа е извршено и личноста на сторителот, може да се оцени дека и со извршување на казната во установа од полуотворен вид ќе се постигне целта на извршувањето на казната затвор.

Член 35

Во установа од отворен вид се извршува казната затвор за осудени лица за сите кривични дела извршени од небрежност и за други кривични дела за осудени лица на казна затвор до пет години доколку основано може да се очекува дека постапувањето во овие установи одговара на карактерот на кривичното дело и личноста и дека во овој вид установа со чувство на лична одговорност ќе ги извршуваат своите обврски и нема да го злоупотребат престојувањето.

Член 36

(1) Во установите од полуотворен вид се основаат посебни одделенија за извршување на мерката притвор.

(2) Постапката со притворени лица се уредува со закон.

Член 37

Одредбите од членовите 33, 34 и 35 на овој закон соодветно се однесуваат и на распоредувањето и третманот на осудените лица во затворено, полуотворено и отворено одделение на установите.

3. Организација и делокруг на установите

Член 38

(1) Со работата на установата раководи директор.

(2) Директорот ја претставува установата.

(3) Директорот е лично одговорен за законито, правилно и навремено извршување на функцијата на установата.

Член 39

Директорот на установата може да има заменик кој го заменува во случај на негова спреченост или отсутност и го застапува во работите што тој ќе ги определи.

Член 40

Директор на установа и негов заменик именува и разрешува Владата на Република Македонија, по предлог на министерот за правда.

Член 41

За директор на установа и негов заменик може да биде именувано лице кое има завршено високо образование ВИИ1 степен и работно искуство од најмалку пет години во областа на извршувањето на санкциите или на сродни работи.

Член 42

(1) Во установите, со оглед на сложеноста и обемот на работите во функција на извршувањето на санкциите се организираат служби за: превоспитување, обезбедување, стопанскоинструкторска, здравствена и извршноуправна и финансиска служба.

(2) Доколку не е неопходно организирање на службите од став 1 на овој член, работите на одделни или на повеќе служби може да ги врши едно или повеќе лица.

а) Служба за превоспитување

Член 43

(1) Службата за превоспитување се организира заради остварување на воспитен процес и координирање на работите на воспитувањето, образованието и оспособувањето на осудените лица.

(2) Работите на воспитувањето и образованието ги вршат воспитувачи и наставници.

б) Служба за обезбедување

Член 44

(1) Работите на обезбедувањето во установата ги врши службата за обезбедување.

(2) Службата за обезбедување се организира заради обезбедување на установата, спречување на бегства, одржување на внатрешниот ред и дисциплина и спроведување на осудените лица.

(3) Работите на службата за обезбедување ги вршат надзорници, командири и заповедници.

(4) Секој припадник на службата за обезбедување кога врши службено дејство има овластување на полицаец.

в) Стопанскоинструкторска служба

Член 45

(1) Стопанскоинструкторската служба ја организира работата и остручувањето на осудените лица.

(2) Работното ангажирање на осудените лица се остварува во стопански единици што ги основаат установите.

(3) Работите на стопанскоинструкторската служба ги вршат инструктори и други остручени лица.

г) Здравствена служба

Член 46

(1) Здравствената служба се организира заради вршење на работи на здравствена заштита, спроведување на хигиенски мерки и контрола на исхраната и водата за пиење на осудените лица во согласност со општите прописи.

(2) Работите на здравствената служба ги вршат лекари и други здравствени работници, со завршен соодветен степен на образование според општите прописи.

д) Извршноуправна и финансиска служба

Член 47

(1) Извршноуправната и финансиската служба се организираат заради вршење на извршните, управните, правните и финансиските работи на установата, како и за давање на правна помош на осудените лица.

(2) Работите на извршноуправната и финансиската служба ги вршат лица со завршен соодветен степен на образование од соодветна струка според општите прописи.

Член 48

Со општиот акт на установата се определува со одделни, односно повеќе служби на установата да раководи заменикот на директорот или раководител на службата.

4. Куќен ред на установата

Член 49

(1) Во установата се донесува општ акт со кој се уредува куќниот ред и поблиску се определува организацијата на работата и се пропишува начинот на живеењето на осудените лица во установата.

(2) Општиот акт од став 1 на овој член го донесува директорот на установата во согласност со директорот на Дирекцијата.

Глава В

РАБОТНИ ОДНОСИ

1. Засновање и престанок на работен

однос во установите

Член 50

За засновање и престанок на работен однос и на работните односи во установа се применуваат општите прописи за работните односи, доколку со овој закон поинаку не е определено.

Член 51

Звањата на работниците во установата и работите што тие ги извршуваат се уредуваат со овој закон и со правилник за организација и работа и правилник за систематизација на работните места што ги донесува директорот на установата во согласност со директорот на Дирекцијата.

Член 52

(1) Во установа за вршење на работите може да се заснова работен однос со лице кое ги исполнува општите услови утврдени со закон и посебните услови определени со овој закон и општиот акт на установата.

(2) Работен однос во установа може да се заснова со лице кое не е осудувано за кривични дела: против државата; против вооружените сили на Република Македонија; против животот и телото; против слободите и правата на човекот и граѓанинот; против јавните финансии, платниот промет и стопанството; против имотот или кривично дело извршено од користољубие и нечесни побуди и против службената должност, против кое не се води кривична постапка; на кое не му е изречена мерка на безбедност забрана за вршење на професија, дејност или должност додека трае мерката и кое е здравствено и психофизички способно за работа во установа.

Член 53

(1) За работно место воспитувач или наставник, работен однос може да се заснова со лице кое има завршено високо образование ВИИ1 степен од соодветна струка.

(2) За работно место инструктор или друго стручно лице, работен однос може да се заснова со лице кое има завршено најмалку више образование ВИ1 степен или ВКВ работник, од соодветна струка.

Член 54

(1) За приправник за работно место надзорник во службата за обезбедување, работен однос може да се заснова со лице кое има завршено најмалку средно образование (ИВ1 степен), кое не е постаро од 25 години, кое е физички и психички способно за вршење на работи на надзорник во установа и кое го има отслужено воениот рок.

(2) За работни места командир и заповедник во службата за обезбедување, работен однос може да се заснова со лице кое има високо образование ВИИ1 степен, кое е физички и психички способно за вршење на овие работи во службата за обезбедување и кое го има отслужено воениот рок.

Член 55

(1) Психофизичките способности на лицето кое се прима за вршење работи во службата за обезбедување ги утврдува стручна комисија, врз основа на претходен телесен преглед и спроведен тест според посебна програма.

(2) Комисијата за утврдување на психофизичките способности од став 1 на овој член ја именува директорот на Дирекцијата.

(3) Програмата за утврдување на психофизичките способности на лицето кое се прима за вршење работи во службата за обезбедување ја донесува директорот на Дирекцијата.

Член 56

(1) Приправничкиот стаж на работното место надзорник трае една година.

(2) По истекот на приправничкиот стаж приправникот полага стручен испит за вршење на работите на надзорник пред комисија што ја именува директорот на Дирекцијата.

(3) Начинот на стручното оспособување и проверката на стручната подготвеност се утврдуваат со програма што ја донесува директорот на Дирекцијата.

Член 57

(1) Со лицето кое со успех ќе го положи стручниот испит се заснова работен однос на неопределено време за работно место надзорник.

(2) На лицето кое нема да го положи стручниот испит му престанува работниот однос.

2. Работни места кај стои стажот на осигурување

се смета со зголемено траење

Член 58

(1) За работните места во Министерството за правда, Дирекцијата, установата и судот чија тежина и природа на работите и посебните услови под кои тие се вршат битно влијаат врз намалувањето на работната способност се применуваат соодветните одредби од Законот за пензиското и инвалидското осигурување.

(2) Како работни места во смисла на став 1 од овој член се сметаат работните места кои се вршат непосредно во работата со осудени лица.

3. Плата на работниците во установите

Член 59

(1) На работниците во установата им се обезбедуваат плати од средствата наменети за финансирање на работата на установата.

(2) Висината на платата се определува според платни групи утврдени врз основа на видот, тежината и сложеноста на работите и условите под кои тие се вршат и должината на работниот стаж.

(3) Платните групи се определуваат со закон.

Член 60

На работниците на работни места кај кои стажот на осигурување се смета со зголемено траење, платата им се зголемува до 30% од утврдената платна група.

4. Пензиско и инвалидско осигурување

Член 61

Општите прописи за пензиско и инвалидско осигурување се однесуваат и на работниците во установите, доколку со овој закон поинаку не е определено.

Член 62

(1) На работниците на работни места кај кои стажот на осигурување се смета со зголемено траење, кај кои ќе настапи неспособност или битно намалена способност за вршење на работите на кои се распоредени, доколку не постои можност за распоредување на други работи, им престанува работниот однос.

(2) Настапувањето на неспособноста или битното намалување на способноста го утврдува стручната комисија од член 55 став 1 на овој закон.

(3) Работниците на кои по основата од став 1 на овој член, со оглед на промените во психофизичките својства или на општата здравствена способност им престанува работниот однос, имаат право на инвалидска пензија.

Член 63

Работниците на работни места кај кои стажот на осигурување се смета со зголемено траење кои ќе остварат право на пензија имаат право на отпремнина согласно со општите прописи.

Глава ВИ

ФИНАНСИРАЊЕ НА УСТАНОВИТЕ

1. Обезбедување на средства за работа

Член 64

(1) Средства за работа на установите се обезбедуваат во Буџетот на Република Македонија.

(2) Средствата за работа на установите се состојат од средства за плати на раководните лица и работниците, средства за материјални трошоци, средства за посебни намени, средства за изградба, реконструкција, одржување на објектите и опремување на установите и опремување на службата за обезбедување.

(3) Средствата за посебни намени се обезбедуваат за исхрана, облека и други животни потреби на осудените и притворените лица, за воспитување и образование, трошоци за превоз за упатување на осудени лица во установа и при отпуштање од установа, за спроведување на осудени лица до надлежен орган, за надоместок за работа надвор од стопанските единици, за здравствена заштита на осудените лица и за други наменски потреби на осудените лица, според годишните трошоци за еден осуденички или притворенички ден.

(4) Средствата за посебни намени од став 2 на овој член се обезбедуваат и за исплата на отпремнина на работниците при остварувањето на правото на пензија, како и за отпремнина при несреќа на работа и помош на семејството, ако работникот го изгуби животот во вршењето на службата, за набавка на униформи, вооружување и за друго опремување на службата за обезбедување, како и за стручно усовршување на работниците во установата.

Член 65

Со програма што ја донесува Владата на Република Македонија се определува висината на средствата за изградба, реконструкција, одржување на објектите и опремување на установите и се утврдува и нивната поблиска намена.

Член 66

Дирекцијата се грижи за финансирање на работата на установите, за обезбедување на услови за работа и за остварување на програмата од член 65 на овој закон.

Глава ВИИ

ОРГАНИЗАЦИЈА И РАБОТА НА СТОПАНСКИТЕ

ЕДИНИЦИ

1. Основање на стопанските единици

Член 67

(1) Во установите се основаат една или повеќе стопански единици заради работа на осудените лица.

(2) Во кои установи не постојат услови за основање на стопанска единица одлучува директорот на Дирекцијата.

Член 68

(1) Стопанска единица се основа со одлука на Владата на Република Македонија.

(2) Почетните средства неопходни за основање на стопанската единица се обезбедуваат во Буџетот на Република Македонија.

Член 69

(1) Актот за основање на стопанската единица ги содржи податоците предвидени со општите прописи за основање на трговски друштва.

(2) Стопанската единица се запишува во трговскиот регистар.

Член 70

Со работата на стопанската единица раководи директорот на установата или лице овластено од него.

Член 71

(1) Стопанската единица има својство на правно лице и во прометот настапува во свое име и за своја сметка.

(2) Финансиското работење на стопанската единица се врши преку посебна сметка.

Член 72

Стопанската единица на остварениот приход и добивка не плаќа данок и други обврски, освен данокот на промет.

Член 73

(1) По исплатата на бруто платите и други надоместоци за работа на работниците на стопанската единица и надоместокот и наградата за работа на осудените лица, добивката се распоредува 70% за акумулација, а 30% за изградба и опремување на установите и на службата за обезбедување.

(2) За реализација на средствата од став 1 на овој член се грижи Дирекцијата.

Глава ВИИИ

НАДЗОР ВО РАБОТАТА НА УСТАНОВИТЕ

1. Стручноинструкторски надзор во

извршувањето на санкциите

Член 74

(1) Дирекцијата врши стручноинструкторски надзор врз работата на установите.

(2) Стручноинструкторскиот надзор се состои во обезбедување казната затвор да се извршува соодветно со основните начела утврдени со овој закон, со настојување притоа да дојдат до израз современите пенолошки принципи за унапредување и развој на системот на извршувањето на санкциите, како и позитивните искуства од функционирањето на современите системи за извршување на казната затвор, како и во анкетирање, согледување и анализа на состојбите и отстранување на проблемите и слабостите во работата на установите.

(3) Стручноинструкторскиот надзор од став 2 на овој член, непосредно го остварува инспекторот за извршување на санкциите.

(4) Во вршењето на надзорот инспекторот може да ангажира учество на научни и стручни установи или одделни научни и стручни работници од соодветната област.

2. Судски надзор во извршувањето

на санкциите

Член 75

Судски надзор во извршувањето на санкциите во однос на постапувањето со осудените лица и во остварувањето на нивните права и обврски, врши судија определен за извршување на санкциите во основниот суд во седиштето на установата.

Член 76

Директорот на установата е должен на инспекторот за извршување на санкциите и на судијата определен за извршување на санкциите да им ја обезбеди на увид потребната документација, да им овозможи непречена работа во вршење на надзорот и непречен разговор со осудените лица и зависно од потребите, со и без присуство на работници на установата.

Член 77

(1) За извршениот надзор и утврдените состојби, инспекторот за извршување на санкциите и судијата за извршување на санкциите составуваат, секој во рамките на своите овластувања записник.

(2) Кога при извршената инспекција од став 1 на овој член инспекторот за извршување на санкциите и судијата за извршување на санкциите утврдат неправилности донесуваат решенија за отстранување на утврдените неправилности во определен рок и за воспоставување на повредените права на осудените лица.

Член 78

Инспекторот за извршување на санкциите и судијата за извршување на санкциите меѓусебно се известуваат за утврдените состојби во установата и за утврдените незаконитости при вршењето на надзорот.

3. Надзор од страна на Државната комисија

во извршувањето на санкциите

Член 79

(1) Владата на Република Македонија основа Државна комисија за вршење надзор во казненопоправните установи, составена од петмина членови од редот на судии, пенолошки, социјални и просветни работници, Министерството за правда, Министерството за здравство, Министерството за труд и социјална политика, Министерството за стопанство и од научни и стручни работници од други институции за време од пет години.

(2) Државната комисија од своите членови избира претседател и негов заменик.

(3) Државната комисија има задача со повремени посети на установите да ги согледува состојбите во однос на примената на законот и другите прописи и правила за извршувањето на санкциите, третманот на осудените лица, условите во кои тие живеат и работат и да спроведува анкета за положбата и правата на осудените лица. Директорот на установата е должен да i овозможи увид во состојбите и во документацијата на установата и да n овозможи разговор со осудените лица без присуство на службени лица на установата.

(4) За утврдените состојби Државната комисија составува записник со соодветни предлози и мерки и определува рок за отстранување на неправилностите.

(5) Записникот од став 4 на овој член со предлозите и мерките, Државната комисија го доставува до Владата на Република Македонија, Дирекцијата и судот надлежен за извршување на санкциите.

(6) Установите и Дирекцијата се должни да постапат по забелешките на Државната комисија и во определениот рок да ги отстранат неправилностите.

Глава ИЏ

ПОСТАПУВАЊЕ ПРИ ИЗВРШУВАЊЕ

НА КАЗНАТА ЗАТВОР

1. Упатување на осудени лица

Член 80

(1) Надлежен орган за преземање на потребните дејствија заради извршување на казната затвор е основниот суд според местото на живеалиштето односно престојувалиштето на осуденото лице.

(2) Ако живеалиштето, односно престојувалиштето на осуденото лице е непознато, надлежен за упатување на осуденото лице на извршување на казната затвор е судот што ја донел првостепената одлука.

(3) Судот што ја донел првостепената одлука, ако не се знае живеалиштето, односно престојувалиштето на осуденото лице или ако осуденото лице е недостапно, ќе побара од Министерството за внатрешни работи да го пронајде и веднаш да го извести судот за неговата адреса.

(4) Постапката за упатување на осудените лица е итна.

Член 81

Судот што ја донел првостепената одлука ќе му ги достави на надлежниот суд, заедно со одлуката за извршување, сите податоци за личноста на осуденото лице прибавени во текот на постапката од значење за извршување на казната затвор.

Член 82

Надлежниот суд е должен да ги преземе потребните дејствија заради извршување на казната затвор веднаш по приемот на извршната одлука, а најдоцна во рок од осум дена по нејзиниот прием.

Член 83

(1) Повикувањето за извршување на казната затвор на осуденото лице се врши на начин што лично му се доставува упатен акт во кој е означен денот кога треба да се јави во определена установа.

(2) Со упатниот акт осуденото лице се предупредува дека доколку не се јави во определениот ден во установата ќе биде присилно спроведено и ќе ги сноси трошоците на спроведувањето.

(3) Денот на јавувањето во установата се одредува така што на осуденото лице да му останат најмалку осум, а најмногу триесет дена од денот на приемот на упатниот акт.

Член 84

(1) Надлежниот суд со доставувањето на упатниот акт на осуденото лице едновремено ја известува и установата за денот во кој осуденото лице треба да се јави и доставува препис од правосилната и извршна пресуда со која е изречена казната, извод од казнената евиденција, како и други податоци за личноста на осуденото лице со кои располага.

(2) Ако осуденото лице не се јави во определениот ден на извршување на казната затвор, установата за тоа без одлагање ќе го извести надлежниот суд.

(3) Надлежниот суд во случајот од став 2 на овој член веднаш ќе издаде наредба до Министерството за внатрешни работи за приведување на осуденото лице со која исто така ќе побара, доколку осуденото лице се крие или се наоѓа во бегство, органот да издаде и потерница за пронаоѓање и спроведување на осуденото лице во установата за извршување на казната затвор.

Член 85

(1) Надлежниот суд донесува решение за наплата на трошоците од осуденото лице направени за неговото пронаоѓање и спроведување во установата.

(2) Против решението од став 1 на овој член осуденото лице има право на жалба до повисокиот суд во рок од осум дена од приемот на решението.

2. Одлагање на почетокот на извршувањето

на казната затвор

Член 86

(1) На осуденото лице што се наоѓа на слобода може по негова молба да му се одложи почетокот на извршувањето на казната затвор:

1) ако се разболело од потешка акутна болест;

2) ако се случила смрт или тешка болест во потесното семејство на осуденото лице;

3) ако одлагањето е потребно заради извршување или довршување на неодложни полски или сезонски работи, или работи предизвикани од елементарна непогода, или со друга несреќа, а во семејството на осуденото лице нема доволно друга работна сила;

4) ако осуденото лице е обврзано да изврши одредена работа што веќе ја започнало, а поради неизвршувањето на таа работа би настапила позначителна штета;

5) ако одлагањето на осуденото лице му е потребно заради завршување на училишната година или за полагање на испит за кој се подготвувало;

6) ако заедно со осуденото лице се осудени неговиот брачен другар или други членови на заедничкото домаќинство, или ако некои од нив се наоѓаат на издржување на казната, а со упатувањето на сите овие лица на издржување на казна би била загрозена издршката на старите, болни или малолетните членови на семејството, или би се довело во прашање нормалното стопанисување на домаќинството;

7) ако е осудена жена чие дете е помало од една година или која е бремена, а до породувањето не преостануваат повеќе од три месеци и

8) ако е потребно осуденото лице одредено време да се грижи за воспитување и чување на децата или згрижување на немоќни лица за кои е должно да се грижи, според мислењето на органите за социјална заштита на општината на чие подрачје децата или тие лица имаат живеалиште или престојувалиште.

(2) Извршувањето на казната во случаите од точка 1 став 1 на овој член може да се одложи додека трае болеста, во случаите од точка 2) до точката 4) и точка 8) најдолго за три месеци, во случаите од точката 5) до завршување на училишната година и шест месеци за испит, во случаите од точката 6) најдолго за шест месеци, а во случаите од точката 7) до наполнувањето на една година од животот на детето.

Член 87

(1) Молбата за одлагање на почетокот на извршувањето на казната затвор се поднесува во рок од три дена од денот на приемот на упатниот акт. Ако причината за одлагање од член 86 став 1 точки 1 и 2 на овој закон настанала по тој рок, молбата може да се поднесе до денот кога осуденото лице треба да се јави заради извршување на казната.

(2) Кон молбата се прилагаат докази за причините кои го оправдуваат одлагањето.

(3) По молбата за одлагање на почетокот на извршувањето на казната затвор решава претседателот на надлежниот суд или од него овластен судија, кој е должен да донесе решение во рок од три дена по приемот на молбата. Пред донесувањето на решението надлежниот суд може да ги извиди околностите наведени во молбата. До донесувањето на решението по молбата се одлага почетокот на извршувањето на казната.

Член 88

Против решението со кое се одбива молбата за одлагање на почетокот на извршувањето на казната затвор, осуденото лице има право на жалба до претседателот на повисокиот суд во рок од три дена од денот на приемот на првостепеното решение. Жалбата го одлага извршувањето на казната. Претседателот на повисокиот суд е должен да донесе решение по жалбата во рок од три дена по приемот на жалбата.

Член 89

(1) Ако осуденото лице на казна затвор е повикано на отслужување на воениот рок или воена вежба, се упатува на издржување на казната пред отслужувањето на воениот рок, односно воената вежба.

(2) Ако лицето кое во текот на отслужувањето на воениот рок или за време на воена вежба е осудено на казна затвор до шест месеци за кривично дело сторено пред да отпочне со отслужување на воениот рок или на воената вежба, ќе му се одложи почетокот на извршувањето на казната до завршувањето на воениот рок, односно воената вежба.

(3) Извршувањето на казната се одлага и на осудено лице на казна затвор или малолетнички затвор до две години, ако е изречена за кривично дело сторено пред да отпочне со отслужувањето на воениот рок, а до завршувањето на воениот рок не му преостануваат повеќе од шест месеци.

Член 90

(1) Кога надлежниот јавен обвинител, врз основа на законското овластување ќе побара одлагање на почетокот на извршувањето на казната затвор, надлежниот суд нема да го повика осуденото лице, а ако веќе го повикал, но уште не поминал рокот за јавување во установата ќе донесе решение за одлагање на почетокот на извршувањето на казната.

(2) Одлагањето на почетокот на извршувањето на казната во случаите од став 1 на овој член трае додека јавниот обвинител не го извести надлежниот суд дека може да се отпочне со извршувањето на казната затвор, односно до донесувањето на одлука по правното средство на јавниот обвинител.

(3) Одлуката за одлагање на почетокот на извршувањето на казната донесена по барање на јавниот обвинител престанува да важи ако јавниот обвинител во рок од 30 дена од денот на приемот на одлуката не употреби правно средство.

Член 91

Судот може, по спроведената постапка, да го отповика одложениот почеток на извршувањето на казната затвор ако престанат причините поради кои тоа е дозволено, како и кога осуденото лице не го користело одобреното одлагање за целите за кои тоа е дадено.

Член 92

Одлагање на почетокот на извршувањето на казната затвор може да одреди и надлежниот суд за решавање по барање за повторување на кривичната постапка поднесено во корист на осуденото лице и по барање за вонредно преиспитување на правосилна пресуда, под условите предвидени со закон.

Член 93

(1) Надлежниот суд ќе ја отфрли како недопуштена повторно поднесената молба за одлагање на почетокот на извршувањето на казната.

(2) Повторно поднесената молба не го одлага почетокот на извршувањето на казната.

3. Прием на осудени лица

Член 94

(1) При приемот на осуденото лице во установата се утврдува неговиот идентитет врз основа на податоците во личната карта или друга исправа подобна за утврдување на идентитетот.

(2) Податоците во пресудата за осуденото лице треба да се идентични со податоците содржани во личните исправи врз основа на кои се утврдува идентитетот на осуденото лице.

(3) Осуденото лице при приемот во установата се фотографира и дактилоскопира.

Член 95

(1) Податоците за денот и часот на приемот на осуденото лице во установата, неговиот идентитет, бројот на упатниот акт и бројот на датумот на пресудата, податоците од испитувањето на личноста на осуденото лице и извештајот за неговата здравствена состојба се запишуваат, комплетираат и чуваат како службени документи од доверлива природа кои им се достапни само на овластените службени лица.

(2) По приемот, осуденото лице се упатува во одделението за испитување на личноста и за утврдување на третманот и постапувањето со него (приемно одделение). Во ова одделение осуденото лице останува најмногу 30 дена.

(3) Во установите во кои се извршува казната затвор до две години во приемното одделение осуденото лице се задржува до 15 дена.

Член 96

Во приемното одделение осуденото лице се запознава со куќниот ред во установата, правата и обврските за време на издржувањето на казната и начинот на нивното остварување.

Член 97

(1) За приемот на осуденото лице во установата веднаш се известува надлежниот суд.

(2) Установата е должна за приемот на осуденото лице да го извести надлежниот Центар за социјални работи ако осуденото лице има малолетни деца или други лица за кои единствено само тој се грижи.

Глава Х

ПОЛОЖБА НА ОСУДЕНИТЕ ЛИЦА

1. Класификација на осудените лица

Член 98

Тргнувајќи од општите начела за извршување на казната затвор и положбата на осуденото лице определена со судската пресуда, како и од целите и критериумите на класификацијата, стручниот тим на установата и директорот ја утврдуваат класификацијата, сместувањето, програмата за третман и работното ангажирање на осуденото лице.

2. Сместување на осудените лица

Член 99

Просториите за сместување на осудените лица треба да ги исполнуваат основните хигиенски услови и да бидат сообразени со климатските услови на средината, да бидат соодветно опремени, да го овозможуваат потребното проветрување и во нив да навлегува доволно дневна светлина.

Член 100

(1) Просториите во кои се сместуваат осудените лица не смеат да бидат влажни и за секое осудено лице просечно треба да се обезбеди најмалку 9 м3 простор.

(2) Просториите во кои живеат и работат осудените лица мора да ги имаат потребните санитарни и хигиенски инсталации и да се обезбедат други услови за одржување на личната хигиена, мора да бидат доволно осветлени за работа и читање, така што на осудените лица да не им се оштетува видот и мора да бидат затоплени и проветрени.

(3) Сите простории во установата се одржуваат уредно и чисто.

(4) Како погодност на осудените лица може да им се дозволи украсување на просториите, доколку со тоа не се нарушува куќниот ред.

Член 101

(1) Осудените лица ноќе согласно со можностите на установата се сместени во посебни соби, освен во случаите кога се смета дека заедничкото сместување на осудените лица има некои предности.

(2) Кога осудените лица се сместуваат во заеднички простории треба внимателно да се избираат осудените лица на кои им одговара дружење со другите осудени лица во овие установи. Ноќе мора да постои надзор, сообразно со карактерот и видот на установата.

(3) Сместувањето на осудените лица во заеднички простории не смее да го надминува бројот од пет лица во една соба за ноќевање.

(4) Секое осудено лице мора да има посебна постела.

3. Облека и постелнина на

осудените лица

Член 102

(1) На осудените лица им се обезбедува облека.

(2) На осудените лица може да им се дозволи да носат сопствена облека.

(3) На осудените лица кои работат им се обезбедува работна облека.

(4) Облеката, долната облека и обувките треба да одговараат на климатските услови и годишното време.

Член 103

(1) Облеката не смее на било кој начин да влијае деградирачки или понижувачки.

(2) Облеката и обувките треба да бидат чисти и во исправна состојба. Долната облека треба да се менува толку често колку што е потребно да се одржува личната хигиена.

(3) Кога осуденото лице ќе добие дозвола за излегување надвор од установата, мора да му се дозволи носење на облека која не предизвикува внимание на околината.

Член 104

(1) На осуденото лице мора да му се обезбеди соодветна постелнина која одговара на климатските услови.

(2) Постелнината треба да се одржува во добра состојба и да се менува толку често колку што е потребно да биде секогаш чиста.

4. Лична хигиена на осудените лица

Член 105

(1) Осудените лица се должни да ја одржуваат личната хигиена за што е потребно да им се обезбеди вода и хигиенски прибор, неопходни за одржување на хигиената и зачувување на здравјето.

(2) Од здравствени причини, како и за да го сочуваат добриот изглед и самопочитувањето, на осудените лица треба да им се овозможи одржување на косата, потстрижување, а на машките лица и бричење.

5. Исхрана на осудените лица

Член 106

(1) На осудените лица им се обезбедува исхрана која дневно мора да има најмалку 12.500 џули по едно осудено лице.

(2) Храната се дава во три оброци дневно, во вообичаени термини за тоа и пристојно сервирана.

(3) Храната мора да одговара на научните сознанија за прехранување и мора да биде разновидна и вкусно подготовена.

Член 107

(1) За сите осудени лица храната е иста, односно на сите осудени лица им се овозможува избор на храна што се подготвува во установата.

(2) Осудените лица кои работат на потешки работи добиваат четири оброци дневно.

(3) Болните осудени лица, бремените жени и породилките пред и по породувањето, добиваат храна според видот и количеството што го определува лекар.

(4) Директорот, лекарот или друго стручно лице во установата секој ден пред делењето на оброците го проверуваат квалитетот на храната и тоа што ќе го утврдат го внесуваат во контролната книга.

(5) На осудените лица во секое време им се обезбедува здрава вода за пиење.

6. Одмор на осудените лица

Член 108

Осудените лица имаат право на осумчасовен непрекинат одмор во текот на денот и на еден ден одмор во неделата.

Член 109

На осудените лица мора да им се обезбеди надвор од затворените простории да поминат најмалку два часа дневно.

7. Работа на осудените лица

Член 110

(1) Од осудените лица се бара да работат сообразно со своите физички и психички способности што го утврдува лекарот на установата.

(2) При определувањето на работното ангажирање, имајќи ги предвид можностите на установата, ќе се води сметка и за желбата на осуденото лице за вршење на определени работи.

Член 111

(1) Работата на осудените лица се организира и врши по правило во стопански единици во установата.

(2) Осудените лица можат да работат и надвор од установата, во правни лица и други институции, ако се обезбедени услови за извршување на казната затвор определени со овој закон.

(3) За работата на осудените лица согласно со став 2 на овој член, установата склучува договор со правното лице, односно институцијата и обезбедува писмена согласност на осуденото лице.

Член 112

(1) Полното работно време на осудените лица е 40 часа неделно.

(2) По исклучок, полното работно време на осудените лица може да трае и повеќе од 40 часа неделно, во случаите и под условите определени со закон.

(3) Надвор од полното работно време осудените лица можат да работат најмногу до два часа дневно на работи потребни за одржување на хигиената и на други тековни работи неопходни за нормален живот во установата.

(4) На осудените лица кои посетуваат настава по основно или средно образование им се скратува траењето на полното работно време.

Член 113

(1) Осудените лица имаат право на надоместок за работата.

(2) Висината на надоместокот се определува во зависност од видот, количеството и квалитетот на производот и на работата што ја остварило осуденото лице, неговата острученост за извршување на тој вид работа, ангажираноста во работата и придонесот за намалување на трошоците во производството.

(3) На надоместокот и на наградите за работа на осудените лица не се плаќа данок и други придонеси.

(4) Со општ акт на директорот на Дирекцијата во согласност со одредбите на овој закон, поблиску се определува надоместокот и наградата за работа на осудените лица, како и за лицата кои без своја вина не работат на кои им се обезбедува џепарлак.

Член 114

(1) Осудените лица кои без своја вина се времено неспособни за работа поради болест имаат право на надоместок од средствата остварени од работа на осудените лица, со соодветна примена на општите прописи за здравствено осигурување.

(2) Осудените лица кои без своја вина не работат а немаат сопствени средства, установата им ги обезбедува најнеопходните средства за задоволување на личните потреби.

Член 115

Од надоместокот за работа осуденото лице 70% може да искористи за задоволување на личните потреби, а остатокот од 30% се чува како штеден влог по видување или орочен на определено време и му се предава на осуденото лице при отпуштањето од издржувањето на казната, или по негово барање во текот на издржувањето на казната се дава на неговото семејство.

Член 116

За пронајдоци и технички унапредувања остварени во текот на издржувањето на казната на осудените лица им припаѓаат правата според општите прописи.

Член 117

(1) Осудените лица кои поминале на работа непрекинато 11 месеци, вклучувајќи го и времето за лекување поради повреда на работа или професионална болест, имаат право на непрекинат одмор во текот на една година, според општите прописи.

(2) Доколку со овој закон поинаку не е определено, одморот се користи во посебни простории на установата.

(3) За време на користењето на одморот осуденото лице прима надоместок за работа како да работел.

Член 118

(1) Погоните и работилниците во кои работат осудените лица современо се опремуваат.

(2) При организирањето на погоните и работилниците се води сметка за еколошка заштита на животната средина, на земјиштето, воздухот и водите, од секаков вид загадување.

Член 119

(1) Осудените лица при работа користат хигиенскотехничка заштита според општите прописи.

(2) Осудените лица имаат право на инвалидско осигурување за несреќа на работа или професионална болест.

8. Пензиско осигурување на осудените лица

Член 120

На осудените лица за време на издржувањето на казната им се признава во пензиски стаж времето што непрекинато ќе го поминат на работа со полно работно време според општите прописи, доколку од надоместокот за работа ги плаќаат определените придонеси.

9. Здравствена заштита на осудените лица

Член 121

(1) Во установите задолжително се вработува лекар кој се грижи за здравствената состојба на осудените лица.

(2) Осудените лица имаат право на здравствена заштита според општите прописи.

(3) На осудените лица им се обезбедува потребна лекарска помош и болничко лекување според општите прописи.

Член 122

(1) Лекарот мора да го прегледа секое осудено лице и да ја утврди неговата здравствена состојба, при приемот на издржувањето на казната и при отпуштањето од установата.

(2) Податоците за здравствената состојба се внесуваат во личниот лист на осуденото лице.

Член 123

Осудените лица кај кои ќе се утврдат телесни и душевни растројства подлежат на медицински третман во установата, а кога тоа е потребно врз основа на наод на лекар се упатуваат во соодветна здравствена установа.

Член 124

Осудените лица за кои се сомнева дека боледуваат од некоја заразна болест, или кај кои е забележано дека имаат телесни или душевни оштетувања што можат да го попречат вклопувањето во средината, по наод и упат на лекарот, ќе се сместат во посебни простории на установата.

Член 125

Осудените лица кои за време на издржувањето на казната душевно ќе заболат или покажуваат тешка психичка растроеност утврдена од лекар психијатар, установата ќе ги упати во соодветна здравствена установа на лекување и чување додека не престане потребата од нивно натамошно лекување и чување, што се утврдува според општите прописи.

Член 126

(1) Заболено осудено лице може да бара специјалистички лекарски преглед на свој трошок, доколку таков преглед не определи лекарот на установата.

(2) За барањето на осуденото лице одлучува директорот на установата по прибавено мислење од лекарот на установата.

Член 127

Времето поминато на лекување на осуденото лице му се смета во времето поминато на издржување на казната затвор.

Член 128

(1) Ако осуденото лице со одбивање на употреба на храна или со одбивање на лекување го доведува во опасност својот живот или здравје, спрема него можат да се применат неопходни медицински мерки и без негова согласност заради исхрана и лекување.

(2) За трошоците за примена на неопходните медицински мерки од став 1 на овој член одлучува директорот на установата, согласно со куќниот ред на установата.

Член 129

За секоја потешка болест и за потешко нарушување на здравствената состојба на осуденото лице, установата ќе го извести неговото семејство.

Член 130

Врз младите полнолетни лица најмалку еднаш во годината се врши систематски преглед.

Член 131

(1) На осудени бремени жени и породилки им се обезбедува стручна лекарска нега.

(2) Осудените бремени жени по предлог на лекарот се упатуваат во породилното одделение по правило шест недели пред породувањето.

(3) Осудените бремени жени по правило се породуваат во општите здравствени установи, освен во случаите кога во установата се обезбедени потребните услови за безбедно породување на осудената бремена жена.

(4) Во породилното одделение осудената породилка по правило останува до навршената една година од животот на детето, ако не биде пред тоа отпуштена од издржувањето на казната.

(5) Во матичната книга на родените не смее да е содржан податок дека детето е родено во казненопоправна установа.

Член 132

На осудените жени за време на бременоста, породувањето и мајчинството во однос на отсуството од работа се применуваат општите прописи.

10. Образование на осудените лица

Член 133

(1) Во установите задолжително се организира основно образование, како дел на општиот систем на образование и воспитување.

(2) Образованието на осудените лица може да се организира во самата установа или во местото на седиштето на установата.

Член 134

(1) На осудените лица што ќе го завршат соодветниот вид и степен на образование им се издава свидетелство.

(2) Од свидетелството не смее да се види дека образованието и воспитанието е стекнато во казненопоправна установа.

(3) На осуденото лице може да му се одобри вонредно школување на негов трошок во сите видови на образовни установи на слобода, ако со тоа не се нарушува куќниот ред и работата во установата.

Член 135

Установите можат да организираат и посебни форми за стручно оспособување на осудените лица во вид на курсеви, семинари и други видови на стручно оспособување со практична работа, согласно со општите прописи за стручно оспособување.

11. Слободни активности, спорт и рекреација

на осудените лица

Член 136

(1) Во установите мора да се обезбедуваат услови за организирање и развој на спортот, рекреацијата и другите слободни активности, од значење за одржување на телесното и душевното здравје на осудените лица.

(2) Програмата за спортски активности, рекреација, стекнување и задоволување на културноуметнички и други потреби на осудените лица, се уредува како составен дел на третманот и оспособувањето на осуденото лице. За таа цел се обезбедуваат неопходниот простор и опрема во установата.

Член 137

(1) Установите имаат библиотеки.

(2) Осудените лица можат да користат книги и дневен печат на македонски јазик и на јазикот и писмото на националноста или на јазикот од земјата на која осуденото лице зборува.

(3) Книгите и дневниот печат осудените лица можат да ги користат од библиотеката или сами да ги набавуваат.

(4) На осудените лица им се овозможува користење и на други средства за јавно информирање и комуницирање.

12. Воспитна работа со осудените лица

Член 138

(1) Воспитната работа со осудените лица, определена со програмата, се остварува со посебна грижа и за решавање на личните и заедничките проблеми на осудените лица, со поединечни и групни разговори и со примена на соодветни методи и постапки на третман.

(2) Заради воспитно влијание, како форма на работа се користи и осуденичкото самоорганизирање, особено по прашања за подобрување на условите за заедничкиот живот и работа и за разрешување на проблемите на одделни осудени лица.

13. Задоволување на верските потреби

на осудените лица

Член 139

На осудените лица им е дозволено да ги задоволуваат своите верски чувства и потреби согласно со условите и можностите на установата.

14. Контакти со надворешниот свет

на осудените лица

а) Допишување

Член 140

(1) Осуденото лице има право да се допишува.

(2) Во установите од затворен вид и во затворените одделенија, допишувањето се врши под надзор на управата.

(3) Директорот на установата ќе спречи доставување на писмо, ако тоа е потребно за заштита на личноста на осуденото лице, или заради безбедноста на установата.

б) Телефонирање

Член 141

(1) На осуденото лице може да му се дозволи телефонски разговор.

(2) По барање на семејството, телефонски разговор со осуденото лице ќе се дозволи ако е потребно на осуденото лице нешто итно да му се соопшти што не трпи одлагање.

(3) Телефонскиот разговор во установа од затворен вид и во затворено одделение се врши во присуство на службено лице.

в) Посети

Член 142

Осудените лица имаат право да примаат посети на членовите на потесното семејство, а по одобрение на директорот на установата можат да ги посетуваат и други лица.

Член 143

Осуденото лице има право, по негово барање да го посети полномошникот што го застапува во неговите работи.

Член 144

(1) Ако е осуден странски државјанин, лице без државјанство или бегалец, конзуларниот претставник на неговата држава или на државата што ги штити нејзините интереси, можат да го посетуваат осуденото лице сообразно со правилата на меѓународното право, под услови на реципроцитет.

(2) Конзуларниот претставник е должен претходно да ја најави посетата во установата во која лицето ја издржува казната.

Член 145

При вршењето на посетата, овластен работник на установата, ако тоа е потребно заради безбедноста, може да го претресе лицето кое ја врши посетата.

Член 146

(1) Посетата на осудените лица може да трае до 60 минути.

(2) Со куќниот ред на установата се одредува времето, начинот и должината на траењето на посетата.

г) Примање на пратки

Член 147

(1) Осудените лица имаат право да примаат пратки.

(2) Видот на предметите и тежината на пратката се одредуваат со куќниот ред на установата.

(3) Пред врачувањето на пратката нејзината содржина се прегледува во присуство на осуденото лице.

(4) Осудените лица имаат право да примаат парична пратка, со која располагаат согласно со куќниот ред на установата.

15. Склучување на брак на

осудените лица

Член 148

(1) За време на издржувањето на казната осуденото лице може да склучи брак.

(2) Ако не постојат услови бракот да се склучи пред надлежниот орган на слобода, склучувањето на брак се организира во посебна просторија на установата.

16. Погодности на осудените лица

Член 149

(1) За добро поведение и залагање во работата, како и за поттикнување на добро однесување и за развивање на смисла за одговорност и за интерес и соработка во третманот што се спроведува во установата, на осудените лица можат да им се дадат одделни погодности, како што се особено:

продолжени посети или посети без надзор во просториите на установата;

посети во посебни простории на установата;

посети надвор од просториите на установата;

слободен излез од установата до 7 часа;

отсуство до седум дена во текот на годината и

целосно или делумно користење на одморот надвор од установата.

(2) Условите и начинот на давањето на погодностите од став 1 на овој член и други видови на погодности со оглед на видот на установата се определуваат со куќниот ред на установата.

17. Разместување на осудените лица

а) Прогресирање на осудени лица

Член 150

(1) Осудените лица во текот на издржувањето на казната, зависно од резултатите на воспитувањето, поведението и залагањето во работата, можат да прогресираат од установа од затворен во полуотворен или отворен вид, односно во соодветните одделенија на истата установа.

(2) Поблиски одредби за времето што треба да го помине и условите што треба да ги исполни осуденото лице во установата од определен вид или во соодветно одделение на установата од општ вид, се определуваат со овој закон и со општиот акт што го донесува директорот на Дирекцијата.

Член 151

(1) За прогресирање на осудените лица од установа од еден во установа од друг вид одлучува директорот на Дирекцијата по предлог на директорот на установата или по барање на осуденото лице.

(2) За прогресирање на осудените лица од едно во друго одделение во установата, под условите од член 150 на овој закон, одлучува директорот на установата.

(3) Повторно барање во смисла на став 2 од овој член, осуденото лице може да поднесе по истекот на шест месеци од правосилноста на решението со кое е одлучено по неговото претходно барање.

б) Репрогресирање на осудени лица

Член 152

(1) Ако осуденото лице со своето поведение и односот кон работата не ја оправда довербата за упатување или прогресирање во установа од полиберален вид, може да биде вратен од установата со полиберален вид во установа од построг вид, односно во соодветно одделение на истата установа.

(2) За враќање на осуденото лице од установа со полиберален во установа од построг вид по предлог на директорот на установата, одлучува директорот на Дирекцијата.

(3) За враќање на осуденото лице од полуотворено, односно отворено во затворено одделение на иста установа одлучува директорот на установата.

в) Преместување на осудени лица

Член 153

(1) Осуденото лице по негова молба или по предлог на директорот на установата, може да биде преместено на натамошно издржување на казната затвор од една во друга установа од ист вид кога со натамошното престојување во таа установа му е загрозен животот или телесниот интегритет, или поради неговиот престој во установата на друго осудено лице или кога со неговото престојување во установата се загрозува безбедносната состојба во установата.

(2) За преместувањето одлучува директорот на Дирекцијата.

(3) Против решението на директорот на Дирекцијата може да се изјави жалба во рок од осум дена по приемот на одлуката до министерот за правда.

г) Прекин на издржувањето на

казната на осудени лица

Член 154

(1) По молба на осуденото лице или по предлог на директорот на установата, надлежниот суд може да го прекине издржувањето на казната подолго од еден месец поради лекување, кога не постојат услови лекувањето да се спроведе во установата или установата да го упати во соодветна здравствена установа.

(2) Осуденото лице на кое му е дозволен прекин на издржувањето на казната заради лекување е должно на секои три месеци да поднесе потврда на надлежниот суд за неговата здравствена состојба. Ако се утврди дека престанале причините поради кои е одобрен прекинот на казната, надлежниот суд ќе го отповика решението за прекин на казната.

Член 155

(1) На осудени лица на кои им е изречена казна затвор, директорот на Дирекцијата може да им го прекине издржувањето на казната во траење до 30 дена, од причините наведени во член 86 од овој закон.

(2) Против решението на директорот на Дирекцијата осуденото лице има право на жалба до министерот за правда во рок од осум дена од приемот на решението.

Член 156

Времето поминато на прекин на казната не се смета во издржаната казна.

Член 157

Ако по истекот на времето на прекинот на казната од членовите 154 и 155 на овој закон осуденото лице не се јави на натамошно издржување на казната, установата веднаш за тоа ќе го извести надлежниот суд кој ќе преземе законски мерки за упатување на осуденото лице на издржување на казната затвор.

Член 158

Прекин на издржувањето на казната може да определи и надлежниот суд кога решава по некои од вонредните правни средства поднесени од странките во кривичната постапка.

18. Однос на службените лица спрема

осудените лица

Член 159

(1) Службените лица во установите во извршувањето на своите работни обврски, остварувањето на третманот и воопшто во контактите или комуникацијата со осудените лица треба да се однесуваат со должно внимание кон нивната личност, спокоен пристап, толеранција, тактичност, сериозност и неопходна цврстина и правичност, што ќе ја поттикнува нивната самопочит и чувство на лична одговорност.

(2) Службените лица своите обврски треба да ги извршуваат чесно и непристрасно, без злоба и лоша намера, независно од положбата, полот, расата, националноста, вероисповедта и политичките уверувања на осудените лица.

Член 160

За време на работата и по извршувањето на работните обврски службените лица со својот изглед и однесување треба да им служат како пример на осудените лица, постојано имајќи го предвид значењето на функцијата и целите што треба да се постигнат од работата со осудените лица, во што видно место има и нивниот личен однос.

Член 161

(1) Установата и службените лица ги преземаат потребните мерки за постигнување и одржување на високо ниво на стручност и проширување на знаењата и компетентноста на личноста кои непосредно извршуваат работи во третманот на осудените лица.

(2) За остварување на работите од став 1 на овој член, директорот на Дирекцијата по предлог на установата донесува програма за постојано остручување на службените лица во установите.

(3) Министерот за правда донесува кодекс за однесување на службените лица во извршувањето на работните задачи.

19. Заштита на правата на осудените лица

со употреба на правни средства

а) Правни совети и правни средства

на осудените лица

Член 162

(1) Установата е должна да им дава информации и да им дава правна помош на осудените лица во однос на користењето на правните средства и преземањето на дејствијата заради заштита на нивните права.

(2) Осуденото лице кое е неписмено, правното средство или друг поднесок може да го даде и на записник во установата.

Член 163

(1) Осудените лица за заштита на своите права во врска со положбата и третманот во установата, по прашања во врска со осудата, како и за заштита на семејството и неговите интереси, имаат право да поднесуваат правни средства, претставки и други поднесоци до надлежните органи и други институции и од нив да добиваат одговор.

(2) Правните средства, претставките, другите поднесоци од став 1 на овој член и добиените одговори се упатуваат и добиваат преку установата.

(3) На правното средство, претставката и другите поднесоци и на обвивката на добиените одговори во установата ќе се констатира времето и датумот на приемот и веднаш ќе се упатат до адресантот, односно одговорот ќе му се предаде на осуденото лице.

(4) Осудените лица имаат право на дискреција во поднесувањето на правните средства.

Член 164

Осудените лица имаат право на усмена поплака до директорот на установата или лице овластено од него за повредено право или сторена друга неправилност.

Член 165

(1) Осудените лица имаат право и на писмена поплака до директорот на установата, во рок од осум дена од денот на повредата на правото или од сознавањето за повредата на правото.

(2) Неписмените лица имаат право писмената поплака од став 1 на овој член да ја поднесат на записник пред службено лице на установата овластено од директорот на установата.

Член 166

(1) Директорот на установата е должен да ги испита наводите во поплаката и да донесе решение во рок од 15 дена од денот на приемот на поплаката.

(2) Против решението на директорот на установата или доколку директорот не се произнесе по поднесената поплака во рокот предвиден во став 1 на овој член, осуденото лице има право на жалба до Дирекцијата во рок од осум дена.

Член 167

(1) Дирекцијата е должна да ги испита наводите во жалбата и да донесе решение во рок од 30 дена од приемот на жалбата.

(2) Решението на Дирекцијата од став 1 на овој член е конечно и осуденото лице има право на судска заштита.

(3) Осуденото лице има право на судска заштита и во случај ако не добие одговор од Дирекцијата во рокот определен во став 1 на овој член.

Член 168

Против решението на надлежниот суд за прекин на казната подолго од 30 дена, како и во други случаи определени со овој закон, осуденото лице има право на жалба до повисокиот суд во рок од осум дена од приемот на решението.

Член 169

(1) Ако со овој закон поинаку не е определено, жалбата на осуденото лице не го одлага извршувањето на решението против кое е изјавена жалба.

(2) Постапката за заштита на правата на осудените лица со употреба на правни средства е итна.

б) Право на жалба на осудените лица до Комисијата

за човекови права и до Европскиот

суд за човекови права

Член 170

(1) Осуденото лице може да поднесе жалба до Комисијата за човекови права и до Европскиот суд за човекови права на Советот на Европа кога смета дека му се