ПОЧЕТНА
СТРАНА

КРИВИЧЕН ЗАКОНИК

(Службен весник на РМ 37/96)

ОПШТ ДЕЛ

Глава прва

ОСНОВНИ ОДРЕДБИ

Законитост во определувањето на кривичните дела и на пропишувањето на кривичните санкции

Член 1

На никого не може да му биде изречена казна или друга кривична санкција за дело кое, пред да е сторено, не било со закон определено како кривично дело и за кое не била пропишана казна со закон.

Основа и граници на кривично-правната принуда

Член 2

Заштитата на слободите и правата на човекот и на другите основни вредности и применувањето на кривично-правната принуда кога е во мера во која тоа е нужно за спречување на општествено-штетни дејствија, претставуваат основа и граница за определување на кривичните дела и пропишување на кривичните санкции.

Задолжнтелно применување на поблаг кривичен закон

Член З

(1) Врз сторителот на кривично дело се применува законот што важел во времето на извршувањето на кривичното дело.

(2) Ако по извршувањето на кривичното дело е изменет законот, еднаш или повеќе пати, ќе се примени законот што е поблаг за сторителот.

Кривични санкции

Член 4

Кривични санкции се: казни, условна осуда и судска опомена, мерки на безбедност и воспитни мерки.

Ограничувања во извршувањето на кривичните санкции

Член 5

На сторителот на кривично дело во извршувањето на кривичната санкција можат да му бидат одземени или ограничени определени права само во мера која им одговара на природата и содржината на таа санкција и само на начин со кој се обезбедува почитување на личноста на сторителот и на неговото човечко достоинство.

Важење на општиот дел

Член 6

Одредбите од општиот дел на овој законик важат за сите кривични дела определени во законите на Република Македонија.

Глава втора

КРИВИЧНО ДЕЛО И КРИВИЧНА ОДГОВОРНОСТ

Општи одредби за кривичното дело и

кривичната одговорност

Кривично дело

Член 7

Кривично дело е противправно дело што со закон е определено како кривично дело и чии обележја се определени со закон.

Дело од мало значење

Член 8

Не е кривично дело она дело што, иако содржи обележја на кривично дело, претставува дело од мало значење поради отсуството или незначителноста на штетните последици и нискиот степен на кривична одговорност на сторителот.

Нужна одбрана

Член9

(1) Не е кривично дело она дело што е сторено во нужна одбрана.

(2) Нужна е онаа одбрана што е неопходно потребна сторителот да одбие од себе или од друг, истовремен противправен напад.

(3) Сторителот кој ги пречекорил границите на нужната одбрана може да се казни поблаго, а ако пречекорувањето го сторил поради силна раздразнетост или уплав предизвикан со нападот, може и да се ослободи од казна.

Крајна нужда

Член 10

(1) Не е кривично дело она дело што е сторено во крајна нужда.

(2) Крајна нужда постои кога делото е сторено со цел сторителот да отстрани од себе или од друг, истовремена нескриена опасност што на друг начин не можела да се отстрани, а притоа стореното зло не е поголемо од злото што се заканувало.

(3) Сторителот кој сам предизвикал опасност од небрежност или ги пречекорил границите на крајната нужда, може да се казни поблаго, а ако пречекорувањето е сторено под особено олеснувачки околности може и да се ослободи од казна.

(4) Нема крајна нужда ако сторителот бил должен да се изложи на опасност.

Кривична одговорност

Член 11

(1) Кривично е одговорен сторителот кој е пресметлив и што кривичното дело го сторил со умисла или од небрежност.

(2) За кривично дело сторено од небрежност, сторителот е кривично одговорен само кога тоа го определува законот.

Пресметливост

Член 12

(1) Не е пресметлив сторителот кој во време на извршувањето на кривичното дело не можел да го сфати значењето на своето дело или не можел да управува со своите постапки поради трајна или привремена душевна болест, привремена душевна растроеност или заостанат душевен развој (непресметливост).

(2) Сторителот на кривично дело чија способност да го сфати значењето на своето дело и способноста да управува со своите постапки била битно намалена поради некоја состојба од став 1 може да се казни поблаго (битно намалена пресметливост).

(3) Кривично е одговорен сторителот на кривично дело кој со употреба на алкохол, дроги или на друг начин ќе се доведе во состојба во која не можел да го сфати значењето на своето дело или да управува со своите постапки, ако пред да се доведе во таа состојба, делото било опфатено со неговата умисла или во однос на кривичното дело кај него постоела небрежност, а законот за такво дело предвидува кривична одговорност и за небрежност.

Умисла

Член 13

Кривичното дело е сторено со умисла кога сторителот бил свесен за своето дело и го сакал неговото извршување или кога бил свесен дека поради неговото сторување или несторување може да настапи штетна последица, но се согласил со нејзиното настапување.

Небрежност

Член 14

Кривично дело е сторено од небрежност кога сторителот бил свесен дека поради неговото сторување или несторување може да настапи штетна последица, но лекомислено сметал дека ќе може да ја спречи или дека таа нема да настапи или кога не бил свесен за можноста од настапување на штетна последица, иако според околностите и според своите лични својства бил должен и можел да биде свесен за таа можност.

Одговорност за потешка последица

Член 15

Кога од кривичното дело произлегла потешка последица за која законот пропишува потешка казна, таа казна може да се изрече ако сторителот во однос на последицата постапувал од небрежност.

Стварна заблуда

Член16

(1) Не е кривично одговорен сторителот кој во време на извршувањето на кривичното дело не бил свесен за некое негово обележје определено со закон или ако погрешно сметал дека постојат околности според кои, доколку тие навистииа постоеле, тоа дело би бидо дозволено.

(2) Ако сторителот бил во заблуда поради небрежност, кривично е одговорен за кривичното дело сторено од небрежност кога законот определува кривична одговорност и за такво дело.

Правна заблуда

Член 17

(1) Не е кривично одговорен сторителот на кривично дело кој од оправдани причини не знаел и не можел да знае дека тоа дело е забрането.

(2) Ако сторителот на кривичното дело можел да знае дека делото е забрането, може да се казни поблаго.

2. Подготвување и обид на кривично дело

Подготвување

Член 18

(1) Тој којшто со умисла подготвува извршување на кривично дело, ќе се казни само кога тоа законот изречно го определува.

(2) Подготвувањето на кривично дело може со закон да се определи како посебно кривично дело или со закон може да се пропише казнување за подготвување на определено кривично дело.

(3) Кога законот пропишува казнување за подготвување на определено кривично дело подготвувањето може да се состои во набавување или во приспособување на средства за извршување на кривично дело, во отстранување на пречките за извршување на кривично дело, во договорање, планирање или организирање со други извршители на кривично дело, како и во други дејствија со кои се создаваат услови за непосредно извршување на кривичното дело, а кои не претставуваат дејство на извршување.

Обид

Член 19

(1) Тој којшто со умисла ќе започне извршување на кривично дело, но нема да го доврши, ќе се казни за обид на кривично дело за кое според закон може да се изрече затвор од пет години или потешка казна, а за обид на друго кривично дело само кога законот изречно пропишува казнување и за обид.

(2) Сторителот ќе се казни за обид во границите на казната пропишана за кривичното дело, а може да се казни и поблаго.

Неподобен обид

Член 20

Сторителот кој ќе се обиде да изврши кривично дело со неподобно средство или спрема неподобен предмет, може да се ослободи од казна.

Доброволно откажување

Член 21

(1) Сторител кој подготвувал или се обидел да изврши кривично дело, но доброволно се откажал од неговото извршување, може да се ослободи од казна.

(2) Во случај на доброволно откажување, сторителот ќе се казни за оние дејствија што претставуваат некое друго самостојно кривично дело.

3. Соучесништво во кривично дело

Соизвршителство

Член 22

Ако повеќе лица, со учество во дејство на извршување или на друг начин, заеднички сторат кривично дело, секое од нив ќе се казни со казната пропишана да тоа дело.

Поттикнување

Член 23

(1) Тој којшто друг со умисла ќе го поттикне да стори кривично дело ќе се казни како да го сторил самиот.

(2) Тој којшто друг со умисла го поттикнува на извршување кривично дело за кое според законот може да се изречат пет години затвор или потешка казна, а нема да се направи ни обид за дело, ќе се казни како за обид на кривично дело.

Помагање

Член 24

(1) Тој којшто на друг со умисла ќе му помогне во извршување на кривично дело ќе се казни како да го сторил самиот, а може да се казни и поблаго.

(2) Како помагање во извршувањето на кривично дело ќе се смета особено: давање совети или упатства како да се изврши кривичното дело, ставање средства за располагање на сторителот за извршување на кривичното дело, отстранување на пречките за извршување на кривичното дело, како и однапред ветено прикривање на кривичното дело на сторителот, на средствата со кои е извршено кривичното дело, на трагите на кривичното дело или на предметите прибавени со кривичното дело.

Граници на кривичната одговорност и на казнивоста на соучесниците

Член 25

(1) Соизвршителот е кривично одговорен во границите на својата умисла или небрежност, а поттикнувачот и помагачот - во границите на нивната умисла.

(2) Соизвршителот, поттикнувачот или помагачот кој доброволно го спречил или сериозно се обидел да го спречи извршувањето на кривичното дело, може да се ослободи од казна. Тоа важи и во случај на подготвување на кривично дело, без оглед дали со закон е определено како посебно кривично дело или со закон е пропишано казнување за подготвување на определено кривично дело (член 18 став 2).

(3) Личните односи, својства и околности поради кои законот ја исклучува кривичната одговорност или дозволува ослободување од казна, ублажување или поострување на казната, можат да се земат предвид само за оној извршител, соизвршител, поттикнувач или помагач кај кого постојат такви односи, својства и околности.

4. Посебни одредби за кривичната одговорност

за кривични дела сторени преку средствата

за јавно информирање

Кривична одговорност на одговорен уредник

Член 26

(1) За кривични дела сторени преку весник или друга периодична печатена публикација, преку радиото, телевизијата или преку филмски весници, кривично е одговорен одговорниот уредник, односно лицето кое го заменувало во време на објавувањето на информацијата ако:

1) до завршувањсто на главниот претрес пред првостепениот суд авторот останал непознат,

2) информацијата е објавена без согласност на авторот и

3) во време на објавувањето на информацијата постоеле фактички или правни пречки за гонење на авторот, што траат и натаму.

(2) Не е кривично одговорен одговорниот уредник, односно лицето кое го заменува, ако од оправдани лричини не знаел за некоја од околностите предвидени во точките 1, 2 и 3 на став 1.

Кривична одговорност на издавачот, печатарот и производителот

Член 27

(1) Кога постојат условите од член 26, кривично се одговорни:

1) издавачот - за кривично дело сторено преку непериодична печатена публикација, а ако нема издавач или ако постојат фактички или правни пречки за неговото гонење печатарот којшто знаел за тоа и

2) производителот - за кривично дело сторено преку грамофонска плоча, магнетофонска лента, филм за јавно и приватао прикажување, дијапозитив, фонограми, видеосредства, аудитивни средства или слични средства за комуницирање, наменети за поширок круг лица.

(2) Ако издавачот, печатарот или производителот е правно лице или државен орган, кривично е одговорно лицето кое е одговорно за издавањето, печатењето или производството.

Применување на општите одредби за кривичната одговорност

Член 28

Одредбитс за кривичната одговорност на лицата наведени во членовите 26 и 27 се применуваат само ако тие лица не се кривично одговорни според општите одредби за кривичната одговорност во овој законик.

5. Начин, време и место на извршување кривично дело

Начин на извршување кривично дело

Член 29

(1) Кривичното дело може да се изврши со сторување или со несторување.

(2) Кривичното дело може да биде извршено со несторување само кога сторителот го пропуштил сторувањето што бил правно должен да го изврши, а пропуштањето има еднакво значење како предизвикувањето на последицата на делото со сторување.

Време на извршување кривично дело

Член 30

Кривичното дело е сторено во време кога сторителот работел или бил должен да работи, без оглед кога настапила последицата.

Место на извршување кривично дело

Член 31

(1) Кривичното дело е извршено како во местото каде што сторителот работел или бил должен да работи, така и во местото каде што настапила лоследицата.

(2) Подготвувањето и обидот на кривично дело се сметаат за извршени како во местото каде што сторителот работел, така и во местото каде што според неговата умисла последицата требало да настапи или можела да настапи.

Глава трета

КАЗНИ

1. Цел на казнувањето, видови казни и услови за нивно изрекување

Цел на казнувањето

Член 32

Покрај остварување на правдата, цел на казнувањето е:

1) спречување на сторителот да врши кривични дела и негово превоспитување и

2) воспитно да се влијае врз другите да не вршат кривични дела.

Видови казни

Член 33

(1) За кривични дела на кривично одговорните сторители може да им се изречат казна затвор и парична казна.

(2) Казната затвор може да се изрече само како главна казна.

(3) Паричната казна може да се изрече како главна и како споредна казна.

(4) Ако за едно кривично дело се пропишани двете казни, како главна може да се изрече само едната од нив.

Законитост во изрекувањето на казната

Член 34

(1) На сторител на кривично дело му се изрекува казната пропишана за стореното кривично дело, а поблага казна од пропишаната може да се изрече само под условите предвидени со овој законик.

(2) За кривични дела сторени од користољубие парична казна како споредна може да се изрече и кога не е пропишана со закон или кога со закон е пропишано дека сторителот ќе се казни со затвор или со парична казна, а судот како главна казна ќе изрече казна затвор.

Затвор

Член 35

(1) Затворот не може да биде пократок од 30 дена, ниту подолг од 15 години.

(2) Ако за кривично дело сторено со умисла е пропишан затвор во траење од 15 години, за тешки форми на тоа дело може да се пропише и казна доживотен затвор.

(3) Казната доживотен затвор не може да се пропише како единствена главна казна.

(4) Казната доживотеи затвор не може да се изрече на сторител кој во време на извршување на кривичното дело не навршил 21 година од животот.

(5) Затворот се изрекува на полни години и месеци, а до шест месеци и на полни денови.

(6) Кога за кривичните дела е пропишана казна затвор без назначување на најмалата мера, а најголемата мера не е поголема од три години, покрај таа казна задолжително се пропишува и парична казна.

(7) Затворот се издржува во затворени, полуотворени или во отворени установи за издржување на казна.

Условен отпуст

Член 36

(1) Осудениот може да се отпушти од издржување на казна затвор под услов до истекот на времето за кое е изречена казна да не стори ново кривично дело, ако се поправил така што основано може да се очекува дека на слобода добро ќе се однесува, а особено дека нема да врши кривични дела. При оцената дали осудениот условно ќе се отпушти ќе се земе предвид неговото поведение за време на издржувањето иа казната, извршувањето на работните обврски со оглед на неговата работна способност и други околности што покажуваат дека е постигната целта на казнувањето.

(2) Условно може да се отпушти осудениот кој издржал половина од казната затвор.

(3) По исклучок, условно може да се отпушти и осуден кој издржал само една третина од казната затвор под условите од став 1 и ако посебни околности, што се однесуваат на личноста на осудениот, очигледно покажуваат дека е постигната целта на казнувањето.

(4) Осудениот на казна доживотен затвор условно не може да се отпушти пред да издржи најмалку 15 години казна затвор.

(5) Малолетник условно може да се отпушти од издржување на казната малолетнички затвор ако издржал една третина од казната, но не пред да помине една година во казнено-поправен дом и ако од постигнатнот успех во воспитувањето и превоспитувањето основано може да се очекува дека на слобода добро ќе се однесува, ќе го продолжи школувањето и работата и дека нема во иднина да врши кривични дела. За време на условниот отпуст судот може да определи мерка на засилен надзор.

Отповикување на условниот отпуст

Член 37

(1) Судот ќе го отповика условниот отпуст ако осудениот додека е на условен отпуст стори едно или повеќе кривични дела за кои е изречена казна затвор или малолетнички затвор над две години.

(2) Судот може да го отповика условниот отпуст ако условно отпуштениот стори едно или повеќе кривични дела за кои е изречена казна затвор или малолетнички затвор до две години. При оцената дали ќе го отповика условниот отпуст, судот особено ќе ја земе предвид сродноста на сторените кривични дела, нивното значење, побудите од кои се сторени и други околности што укажуваат на оправданоста за отповикување на условниот отпуст.

(3) Кога судот ќе го отповика условниот отпуст ќе изрече казна со примена на одредбите од член 44 и член 46 став 2, земајќи ја порано изречената казна како веќе утврдена. Делот од казната што осудениот ја издржал според поранешната осуда се засметува во новата казна, а времето поминато на условен отпуст не се засметува.

(4) Одредбите од ставовите 1 , 2 и 3 ќе се применат и кога на условно отпуштениот му се суди за дело што го сторил пред да биде условно отпуштен.

(5) Ако условно отпуштениот биде осуден на казна затвор или малолетнички затвор до две години, а судот не го отповика условниот отпуст, условниот отпуст се продолжува за времето што осудениот го поминал на издржување на казната затвор, односно малолетнички затвор.

Парична казна

Член 38

(1) Паричната казна не може да биде помала од пет илјади денари. Паричната казна не може да биде поголема од 250 илјади денари, а за кривични дела сторени од користољубие, поголема од еден милион денари.

(2) Во пресудата се определува рокот на плаќање на паричната казна кој не може да биде пократок од 15 дена ниту подолг од три месеци, но во оправдани случаи судот може да дозволи осудениот да ја исплати паричната казна и во отплати, со тоа што рокот на исплатата да не може да биде подолг од две години.

(3) Ако осудениот не ја плати паричната казна во определениот рок, судот ќе ја изврши така што за секои започнати илјади денари парична казна ќе определи еден ден затвор, со тоа што затворот да не може да биде подолг од шест месеци.

(4) Ако осудениот исплати само дел од паричната казна, остатокот сразмерно ќе се претвори во затвор, а ако осудениот го исплати остатокот на паричната казна, извршувањето на затворот ќе се запре.

(5) По смртта на осудениот паричната казна нема да се изврши.

2. Одмерување на казната

Општи правила за одмерување на казната

Член 39

(1) Судот ќе му одмери казна на сторителот на кривично дело во границите што се пропишани со закон за тоа дело, имајќи ги предвид кривичната одговорност на сторителот, тежината на делото и целите на казнувањето.

(2) Судот ќе ги има предвид сите околности што влијаат казната да биде помала или поголема (олеснувачки и отежнувачки околности), а особено: степенот на кривичната одговорност, побудите од кои е сторено делото, јачината на загрозувањето или повредата на заштитното добро, околностите под кои е сторено делото, придонесот на жртвата во извршувањето на делото, поранешниот живот на сторителот, неговите лични припики и неговото однесување по стореното кривично дело, како и други околности што се однесуваат на личноста на сторителот.

(3) При одмерувањето на казната судот посебно ќе води сметка за вкупното дејство на казната и нејзините последици врз личноста на сторителот и потребите на неговата ресоцијализација.

(4) Кога судот му ја одмерува казната на сторителот за кривично дело сторено во поврат, посебно ќе има предвид дали поранешното дело е од ист вид како и новото дело, дали делата се сторени од исти побуди и колку време поминало од поранешната осуда, односно од издржаната или простената казна.

(5) При одмерувањето на паричната казна, судот ќе ја има предвид и имотната состојба на сторителот, водејќи притоа сметка за неговите други приходи, за него-виот имот и за неговите семејни обврски.

Ублажување на казната

Член 40

Судот може на сторителот да му одмери казна под границата пропишана со закон или да примени поблаг вид казна кога:

1) законот предвидува дека сторителот може да се казни поблаго и

2) ќе утврди дека постојат особено олеснувачки околности кои укажуваат дека и со ублажената казна може да се постигне целта на казнувањето.

Граници на ублажувањето на казната

Член 41

(1) Кога постојат услови за ублажување на казната од член 40 , судот ќе ја ублажи казната во овие граници ако:

1) за кривичното дело како најмала мера на казна е пропишан затвор во траење од десет или повеќе години, казната може да се ублажи до пет години затвор,

2) за кривичното дело како најмала мера на казна е пропишан затвор во траење од пет или повеќе години, казната може да се ублажи до три години затвор,

3) за кривичното дело како најмала мера на казна е пропишан затвор во траење од три години, казната може да се ублажи до една година затвор,

4) за кривичното дело како најмала мера на казна е пропишан затвор во траење од една година, казната може да се ублажи др три месеци затвор,

5) за кривичното дело е пропишана најмала мера на казна затвор под една година, казната може да се ублажи до 30 дена затвор,

6) за кривичното дело е пропишана казна затвор до три години со назначување на најмалата мера, наместо казна затвор може да се изрече парична казна и

7) за кривичното дело е пропишана парична казна со назначување на најмалата мера, казната може да се ублажи до пет илјади денари.

(2) При одлучувањето во која мера казната ќе ја ублажи според правилата од став 1, судот посебно ќе ја има предвид најмалата и најголемата мера на казна пропишана за кривичното дело.

Ослободување од казна

Член 42

(1) Судот може да го ослободи од казна сторителот на кривичното дело само кога тоа законот изречно го предвидува.

(2) Кога судот е овластен сторителот на кривичното дело да го ослободи од казна, може да му ја ублажи казната без ограничувањата пропишани за ублажување на казната.

Посебна основа за ослободување од казна

Член 43

Судот може да го ослободи од казна сторителот на кривично дело сторено од небрежност кога последиците на делото сторителот го погодуваат така тешко што изрекувањето на казна во таков случај не би одговарало на целта на казнувањето.

Стек на кривична дела

Член 44

(1) Ако сторителот со едно дејство или со повеќе дејствија сторил повеќе кривични дела за кои истовремено му се суди, судот претходно ќе ги утврди казните за секое од тие дела, па за сите дела ќе изрече единствена казна.

(2) Единствена казна судот ќе изрече според следниве правила ако:

1) за некое кривично дело во стек утврди казна доживотен затвор, ќе ја изрече само таа казна,

2) за кривични дела во стек утврдил казна затвор, единствената казна мора да биде поголема од секоја одделна утврдена казна, но не смее да го достигне збирот на утврдените казни ниту да премине 15 години затвор,

3) за сите кривични дела во стек се пропишани казни затвор до три години, единствената казна не може да биде поголема од осум години затвор,

4) за кривични дела во стек утврдил само парични казни, ќе ја зголеми највисоката утврдена казна, но таа не смее да го премине збирот на утврдените казни ниту 250 илјади денари, односно еден милион денари кога едно или повеќе кривични дела се извршени од користољубие,

5) за некои кривични дела во стек утврдил казни затвор, а за други дела парични казни, ќе изрече една казна затвор и една парична казна, според одредбите на точките 2, 3 и 4 од овој став,

6) споредна казна судот ќе изрече ако е утврдена макар и за едно кривично дело во стек, а ако утврдил повеќе парични казни, ќе изрече една парична казна според одредбата на точка 4 од овој став и

7) судот за кривични дела во стек утврдил казни затвор и малолетнички затвор, ќе изрече затвор како единствена казна со примена на правилата предвидени во точките 1, 2 и 3 од овој став.

Продолжено кривично дело

Член 45

(1) На сторителот кој со умисла ќе изврши две или повеќе временски поврзани дејствија што претставуваат повеќекратно остварување на исто дело, искористувајќи ист траен однос, исти прилики или други слични околности, судот ќе му изрече единствена казна во границите на казната пропишана за тоа дело.

(2) На сторителот кој под условите од став 1 ќе изврши две или повеќе временски поврзани дејствија што претставуваат остварување на истородни дела, судот ќе му изрече казна во границите на казната пропишана за најтешкото дело.

Одмерување казна на осудено лице

Член 46

(1) Ако на осудено лице му се суди за кривично дело сторено пред да започнало издржувањето на казната по поранешната осуда или за кривично дело сторено за време на издржување на затвор или малолетнички затвор, судот ќе изрече единствена казна за сите кривични дела со примена на одредбите на член 44 земајќи ја порано изречената казна како веќе утврдена. Казната или дел од казната што осудениот ја издржал, ќе му се засмета во изречената казна затвор.

(2) За кривично дело сторено во текот на издржувањето на казната затвор или малолетнички затвор, судот на сторителот ќе му изрече казна независно од порано изречената казна, ако со примената на одредбите од член 44 не би можела да се оствари целта на казнувањето со оглед на траењето на неиздржаниот дел од порано изречената казна.

(3) Осудениот кој за време на издржувањсто на казната затвор или малолетнички затвор, ќе стори кривично дело за кое законот пропишува парична казна или затвор до една година, ќе се казни дисциллински.

Засметување на притворот и на поранешната казна

Член 47

(1) Времето поминато во притвор, како и секое лишување од слобода во врска со кривично дело, се засметуваат во изречената казна затвор, малолетнички затвор и парична казна.

(2) Затвор или парична казна што осудениот ја издржал, односно ја платил за прекршок или стопански престап, се засметува во казната изречена за кривично дело чии обележја ги опфаќа и обележјата на прекршокот или на стопанскиот престап.

(3) При секое засметување се изедначува ден на притвор, ден на лишување од слобода, ден на малолетнички затвор, ден на затвор и илјада денари парична казна.

Глава четврта

УСЛОВНА ОСУДА И СУДСКА ОПОМЕНА

1. Условна осуда

Цел на условната осуда и на судската опомена

Член 48

Цел на условната осуда и на судската опомена е спрема кривично одговорниот сторител да не се примени казна за полесни дела кога тоа не е нужно заради кривично-правна заштита и кога може да се очекува дека предупредувањето со закана на казна (условна осуда) или самото предупредување (судска опомена) доволно ќе влијае врз сторителот повеќе да не врши кривични дела.

Условна осуда

Член 49

(1) Со условва осуда на сторителот на кривично дело судот му ја утврдува казната и истовремено определува дека таа нема да се изврши ако осудениот за времето што ќе го определил судот, а кое не може да биде пократко од една ниту подолго од пет години (време за проверување) не стори ново кривично дело.

(2) Судот може во условната осуда да определи дека казната ќе се изврши и ако осудениот во определениот рок не ја врати имотната корист прибавена со извршувањето на кривичното дело, не ја надомести штетата што ја предизвикал со кривичното дело или не ги исполни другите обврски предвидени во кривично-прав-ните одредби. Рокот за исполнување на тие обврски го утврдува судот во рамките на определеното време за проверување.

(3) Мерките на безбедност, изречени со условната осуда, се извршуваат.

Услови за изрекување условна осуда

Член 50

(1) Условна осуда може да се изрече кога на сторителот му е утврдена казна затвор во траење до две години или парична казна.

(2) Условната осуда може да се изрече и кога е утврдена казна затвор во траење до две години или парична казна со примена на одредбите за ублажување на казната (членови 40, 41 и 42 став 2).

(3) При одлучувањето дали ќе изрече условна осуда, водејќи сметка за целта на условната осуда, судот посебно ќе ги земе предвид личноста на сторителот, неговиот поранешен живот, неговото однесување по извршеното кривично дело, степенот на кривичната одговорност и другите околности под кои е сторено делото.

(4) Ако на сторителот му е утврдена и казна затвор и парична казна, условна осуда може да се изрече за обете казни или само за казната затвор.

Отповикување на условната осуда поради ново кривично дело

Член 51

(1) Судот ќе ја отповика условната осуда ако осудениот во времето на проверување стори едно или повеќе кривични дела за кои е изречена казна затвор од две години или во подолго траење.

(2) Ако во времето за проверување осудениот стори едно или повеќе кривични дела за кои е изречена казна затвор помала од две години или парична казна судот, откако ќе ги оцени сите околности што се однесуваат на сторените кривични дела и на сторителот, а посебно сродноста на сторените кривични дела, нивното значење и побудите од кои се сторени, ќе одлучи дали ќе ја отповика условната осуда. Притоа судот е врзан со забраната на изрекување условна осуда, ако на сторителот за кривичните дела утврдени во условната осуда и за новите кривични дела треба да му изрече казна над две години затвор (член 50 став 1).

(3) Ако ја отповика условната осуда, со примена на одредбите од член 44 судот ќе изрече единствена казна и за порано стореното и за новото кривично дело, земајќи ја казната од отповиканата условна осуда како утврдена.

(4) Ако не ја отповика условната осуда, судот може за новото сторено кривично дело да изрече условна осуда или казна. Ако судот најде дека и за новото кривично дело треба да изрече условна осуда, со примена на одредбите на член 44 ќе утврди единствена казна и за порано стореното и за новото кривично дело и ќе определи ново време за проверување кое не може да биде пократко од една ниту подолго од пет години, сметајќи од денот на правосилноста на новата пресуда. На осудениот кому што за ново кривично дело ќе му биде изречен затвор, времето поминато на издржување на оваа казна ќе му се смета во времето за проверување утврдено со условната осуда за поранешното дело.

Отповикување на условната осуда поради

порано сторено кривично дело

Член 52

(1) Судот ќе ја отповика условната осуда ако по нејзиното изрекување утврди дека осудениот извршил кривично дело пред да биде условно осуден и ако оцени дека не би имало основа за изрекување на условна осуда да се знаело за тоа дело. Во тој случај ќе ја примени одредбата на член 51 став 3 .

(2) Ако судот не ја отповика условната осуда, ќе ја примени одредбата на член 51 став 4 .

Отповикување на условната осуда поради

неисполнување на определени обврски

Член 53

Ако со условната осуда на осудениот му е определено исполнување на некоја обврска од член 49 став 2, а тој не ја исполни таа обврска во рокот определен во пресудата, судот може, во рамките на времето за проверување, да го продолжи рокот за исполнување на обврската или може да ја отповика условната осуда и да ја изрече казната што е утврдена во условната осуда. Ако утврди дека осудениот од оправдани причини не може да ја исполни поставената обврска, судот ќе го ослободи од исполнување на таа обврска или ќе ја замени со друга соодветна обврска предвидена со закон.

Рокови за отповикување на условната осуда

Член 54

(1) Условната осуда може да се отповика во текот на времето за проверување. Ако осудениот во тоа време стори кривично дело што повлекува отповикување на условната осуда, а тоа со пресудата е утврдено дури по истекот на времето за проверување, условната осуда може да се отповика најдоцна во рок од една година од денот кога изминало времето за проверување.

(2) Ако осудениот во определениот рок не исполни некоја обврска од член 49 став 2, судот може, најдоцна во рок од една година од денот кога изминало времето за проверување, да определи да се изврши утврдената казна во условната осуда.

2. Условна осуда со заштитен надзор

Услови за одредување заштитен иадзор

Член 55

(1) Заштитен надзор судот ќе одреди кога ќе најде дека условната осуда нема доволно да влијае врз сторителот повеќе да не врши кривични дела, а околностите сврзани со личноста на сторителот или средината во која живее го прават оправдано очекувањето дека целта на условната осуда ќе се постигне ако се определат и мерки на помош, грижа, надзор или заштита.

(2) Траењето на заштитниот надзор судот го одредува на определено време во текот на времето за проверување.

Обврски кај заштитниот надзор

Член 56

(1) При изрекувањето на заштитниот надзор судот може на осудениот да му одреди една или повеќе од следниве обврски:

1) оспособување, остручување и преквалификување за да може осудениот да го задржи работното место што го зазема или да бидат создадени претпоставки за вработување,

2) прифаќање на вработување што одговара на способностите и склоноста на осудениот,

3) извршување на обврските за издржување на семејството, подигање на децата и други семејни обврски,

4) овозможување увид и совети во врска со распоредувањето и трошењето на средствата од платата и другите приходи што ги остварува,

5) непосетување определени видови локали или други места каде што се точи алкохолен пијалак или се игра на среќа,

6) забрана на употреба на алкохолни пијалаци, дроги и други психотропни супстанции,

7) користење на слободното време според оцена на социјалниот орган,

8) одбегнување и недружење со лица кои негативно влијаат врз осудениот и

9) подложување на лекување или социјална рехабилитација во соодветни специјализирани установи.

(2) При изборот на видот на обврската судот ќе ја земе предвид, пред се, личноста на сторителот, неговата здравствена состојба и психичките својства, возраста, материјалните и семејните услови, околностите под кои го сторил делото, поведението на сторителот по извршувањето на делото, побудите за извршување на делото и другите околности сврзани со личноста на сторителот што се од значење при изборот на видот на обврската, водејќи сметка да не се повредува човечкото достоинство ниту да се предизвикуваат непотребни тешкотии во неговото превоспитување.

(3) За времето додека трае условното одлагање на извршувањето на утврдената казна судот може, по предлог на социјалниот орган или на осуденото лице, да ја замени одредената обврска со друга или да ја укине.

Органи за спроведување на заштитен надзор

Член 57

(1) Помош и грижа, надзор и заштита во исполнувањето на обврската од страна на осудениот врши социјалниот орган.

(2) Социјалниот орган е должен:

1) со практични совети да го поттикнува и да му помага на осудениот да ја исполни обврската што ја одредил судот, да го сфати значењето на условната осуда со заштитниот надзор за да се исполнат нејзините цели и

2) повремено да го известува судот за состојбата во исполнувањето на одредената обврска.

Последици од неисполнувањето на одредената обврска

Член 58

(1) Ако условно осудениот не ги исполнува одредените обврски, судот може да го опомене на исполнување на одредената обврска или неа да ја замени со друга.

(2) Ако осудениот и натаму не ја исполнува одредената обврска, судот може во рамките на времето за проверување да го продолжи траењето на заштитниот надзор или да ја отповика условната осуда.

(3) Ако по правосилноста на одлуката со која е одреден заштитниот надзор помине повеќе од шест месеци, а надзорот не почнал, судот повторно ќе одлучи за потребата од неговото извршување.

3. Судска опомсна

Услови за изрекување судска опомена

Член 59

(1) Судска опомена може да се изрече за кривични дела за кои е пропишан затвор до една година или парична казна, а се сторени под такви олеснувачки околности кои ги прават особено лесни.

(2) За определени кривични дела и под услови предвидени со закон, судска опомена може да се изрече и кога е пропишан затвор до три години.

(3) Судот може да изрече судска опомена за повеќе кривични дела сторени во стек, ако за секое од тие дела постојат услови од ставовите 1 и 2.

(4) При одлучувањето дали ќе изрече судска опомена судот, водејќи сметка за целта на судската опомена, посебно ќе ги земе предвид личноста на сторителот, неговиот поранешен живот, неговото однесување по извршеното кривично дело, степенот на кривичната одговорност и другите околности под кои е сторено делото.

Глава петта

МЕРКИ НА БЕЗБЕДНОСТ

Цел на мерките на безбедност

Член 60

Цел на мерките на безбедност е да се отстранат состојбите или условите што можат да влијаат сторителот во иднина да врши кривични дела.

Видови мерки на безбедност

Член 61

На сторителите на кривични дела може да им се изречат овие мерки на безбедност:

1) задолжително психијатриско лекување и чување во здравствена установа,

2) задолжително психијатриско лекување на слобода,

3) задолжително лекување на алкохоличари и наркомани,

4) забрана на вршење на професија, дејност или должност,

5) забрана на управување со моторно возило,

6) одземање на предмети и

7) протерување на странец од земјата.

Изрекување мерки на безбедност

Член 62

(1) На сторителот на кривично дело судот може да му изрече една или повеќе мерки на безбедност, кога постојат услови за нивно изрекување предвидени со овој закон.

(2) Задолжително психијатриско лекување и чување во здравствена установа и задолжително психијатриско лекување на слобода, му се изрекуваат на непресметлив сторител на кривично дело самостојно. Кон овие мерки можат да се изречат забрана на вршење на професија, дејност или должност, забрана на управување со моторно возило и одземање на предмети.

(3) Забрана на управување со моторно возило и одземање на предмети можат да се изречат ако на сторителот му е изречена казна, условна осуда, судска опомена или ослободување од казна.

(4) Задолжително лекување на алкохоличари и наркомани, забрана на вршење на професија, дејност или должност и протерување на странец од земјата, можат да се изречат ако на сторителот му е изречена казна или условна осуда.

Задолжително психијатриско лекување

и чување во здравствена уставова

Член 63

(1) На сторител кој сторил кривично дело во состојба на непресметливост или битно намалена пресметливост, судот ќе му изрече задолжително психијатриско лекување и чување во здравствена установа, ако утврди дека поради таа состојба повторно може да стори кривично дело и дека за отстранување на оваа опасност е потребно негово лекување и чување во таква установа.

(2) Мерката од став 1 судот ќе ја запре кога ќе утврди дека престанала потребата од лекување и чување на сторителот во здравствена установа.

(3) На сторител кој извршил кривично дело во состојба на битно намалена пресметливост и кој е осуден на затвор, времето поминато во здравствена установа му се засметува во времето на траењето на изречената казна. Ако тоа време е покусо од траењето на изречената казна, судот може да определи осудениот да се упати на издржување на остатокот на казната или да се пушти на условен отпуст независно од условите пропишани во член 36. При одлучувањето за пуштање на условен отпуст, судот особено ќе ги земе предвид успехот на лекувањето на осудениот, неговата здравствена состојба, времето поминато во здравствената установа и остатокот на казната што осудениот не ја издржал.

(4) Судот ја преиспитува потребата од лекување и чување на сторителот во здравствена установа секоја година.

Задолжително психијатриско лекување на слобода

Член 64

(1) На сторител кој сторил кривично дело во состојба на непресметливост, судот ќе му изрече задолжително психијатриско лекување на слобода ако утврди дека поради таквата состојба повторно може да стори кривично дело, а за отстранување на оваа опасност е доволно негово лекување на слобода.

(2) Мерката од став 1 може да му се изрече на непресметлив сторител спрема кој е определено задолжително психијатриско лекување и чување во здравствена установа, крга судот врз основа на резултатите од лекувањето ќе утврди дека веќе не е потребно негово чување и лекување во здравствена установа, туку само на слобода.

(3) Под условите од став 1 судот може да му изрече задолжително психијатриско лекување на слобода и на сторител чија пресметливост е битно намалена и кој врз основа на член 63 став 3 е пуштен на условен отпуст.

(4) Задолжителното психијатриско лекување на слобода не може да трае подолго од две години.

(5) Ако во случаите од ставовите 1, 2 и 3 сторителот не се подложи на лекување на слобода или ако самоволно го напушти или ако се стекнати условите за изре-чување на мерката од член 63, судот може да ја замени со таа мерка.

Задолжително лекување на алкохоличари и наркомани

Член 65

(1) На сторител на кривично дело поради зависност од постојана употреба на алкохолни пијалаци, дроги и други психотропни супстанции кога постои опасност поради оваа зависност и натаму да врши кривични дела, судот може да му изрече задолжително лекување.

(2) Мерката од став 1 се извршува во установа за извршување на казна или во здравствена или друга специјализирана установа. Времето поминато во таква установа се засметува во казната.

(3) При изрекувањето иа условна осуда судот може на сторителот да му наложи лекување на слобода, доколку сторителот е согласен да се подложи на такво лекување. Ако сторителот без оправдана причина не се подложи на лекување на слобода или лекувањето го напушти самоволно, судот може да определи да се от-повика условната осуда или мерката на задолжително лекување на алкохоличари и наркомани присилно да се изврши во здравствена или во друга специјализирана установа.

(4) Ако оваа мерка е изречена со условната осуда, може да трае најдолго две години.

Забрана на вршење на професија, дејност или должност

Член 66

(1) Судот може на сторителот на кривично дело да му забрани вршење определена професија или самостојна дејност, на должности или работи сврзани со располагање, користење, управување и ракување со имот или за чување на тој имот, ако ја злоупотребил својата положба, вршењето на дејноста или должноста заради извршување на кривично дело и ако оправдано може да се очекува дека вршењето на таквата дејност ќе ја злоупотреби за вршење кривични дела.

(2) Судот го определува траењето на мерката од став 1, кое не може да биде пократко од една ниту подолго од десет години, сметајќи од денот на правосилноста на одлуката, со тоа што времето поминато во затвор, односно во здравствена установа за чување и лекување не се засметува во времетраењето на оваа мерка.

(3) При изрекувањето условна осуда, судот може да определи дека таа ќе се отповика ако сторителот ја прекрши забраната на вршење на професија, дејност или должност.

Забрана на управување со моторно возило

Член 67

(1) На сторителот на кривично дело со кое се загрозува јавниот сообраќај судот може да му изрече забрана за управување со моторно возило од определен вид или категорија.

(2) Мерката од став 1 може да се изрече ако судот најде дека околностите под кои е извршено делото или поранешното кршење на сообраќајните прописи од страна на сторителот покажуваат дека е опасно тој да управува со моторно возило од определен вид или категорија. При одлучувањето дали ќе ја изрече таа мерка, судот ќе го земе предвид и тоа дали сторителот по занимање е возач на моторно возило.

(3) Судот ќе ја изрече мерката од став 1, ако делото е сторено во состојба на тешко пијанство.

(4) Судот го определува траењето на мерката од став 1, кое не може да биде пократко од три месеци ни подолго од пет години, сметајќи од денот на правосилноста на одлуката, со тоа што времето поминато во затвор, односно во здравствена установа за чување и лекување да не се засметува во времетраењето на оваа мерка.

(5) Ако мерката од став 1 му е изречена на лице кое има странска дозвола за управување со моторно возило, таа опфаќа забрана на нејзино користење на територијата на Република Македонија за време од три месеци до пет години.

(6) При изрекувањето условна осуда, судот може да определи дека таа ќе се отповика ако сторителот ја прекрши забраната на управување со моторно возило.

Одземање предмети

Член 68

(1) Предметите што се употребени или биле наменети за извршување на кривично дело или што настанале од извршување на кривично дело, можат да се одземат, ако се сопственост на сторителот.

(2) Предметите за кои постои опасност повторно да бидат употребени за извршување кривично дело или ако тоа го бараат интересите на општата безбедност или причините на моралот, ќе се одземат без оглед дали се сопственост на сторителот или на трето лице.

(3) Со примената на оваа мерка не се гиба во правото на трети лица на надоместок на штета од сторителот на кривичното дело.

Протерување странец од земјата

Член 69

(1) Судот може да му изрече на странец протерување од земјата за време од една до десет години или за секогаш.

(2) При оцената дали ќе ја изрече мерката од став 1 судот ќе ги земе предвид побудите од кои е сторено кривичното дело, начинот на извршување на кривичното дело и другите околности што укажуваат на непожелноста на натамошниот престој на странецот во земјата.

(3) Времетраењето на протерувањето се смета од денот на правосилноста на одлуката, со тоа што времето поминато во затвор не се засметува во времетраењето на оваа мерка.

Глава шеста

ВОСПИТНИ МЕРКИ И КАЗНУВАЊЕ НА МАЛОЛЕТНИЦИ

1. Општи правила за воспитните мерки и за казнување на малолетници

Важење на посебните кривично-правни одредби за малолетници

Член 70

(1) За малолетните сторители на кривични дела важат одредбите од оваа глава и други одредби од овој законик кои не се во спротивност со овие одредби.

(2) Посебните одредби што важат за малолетните сторители на кривични дела се применуваат под условите предвидени во одредбите од оваа глава и врз полнолетни лица кога им се суди за кривични дела што ги сториле како малолетници, а по исклучок и врз лица кои сториле кривично дело како помлади полнолетници.

Исклучување на кривични санкции према деца

Член 71

Спрема малолетник кој во времето на извршувањето на кривичното дело не наполнил 14 години (дете) не може да се применат кривични санкции.

Кривични санкции спрема малолетници

Член 72

(1) На малолетник кој во времето на извршувањето на кривичното дело наполнил 14 години, а не наполнил 16 години (помлад малолетник), може да му се изречат само воспитни мерки.

(2) На мадолетник кој во времето на извршувањето на кривичното дело наполнил 16 години, а не наполнил 18 години (постар малолетник) може да му се изречат воспитни мерки под условите предвидени со овој законик, а по исклучок може да му се изрече малолетнички затвор.

(3) Мерки на безбедност можат да им се изречат на малолетници под условите што ги предвидува овој законик.

(4) На малолетник не може да му се изрече судска опомена ниту условна осуда.

Цел на воспитните мерки и на малолетничкиот затвор

Член 73

(1) Целта на воспитните мерки и на малолетничкиот затвор е со давање заштита и помош на малолетните сторители на кривични дела, со вршење надзор над нив, со нивно стручно оспособување и со развивање на нивната лична одговорност, да се обезбеди нивното воспитување, превоспитување и правилен развој.

(2) Целта на малолетничкиот затвор е вршење засилено влијание врз малолетните сторители во иднина да не вршат кривични дела, како и врз други малолетници да не вршат кривични дела.

2. Воспитни мерки

Видови восиитни мерки

Член 74

(1) На малолетни сторители на кривични дела може да им се изречат следниве воспитни мерки:

дисциплински мерки: укор или упатување во дисциплински центар за малолетници, мерки на засилен надзор: од страна на родителите, посвоителот или старателот, во друго семејство или од страна на социјален орган и заводски мерки: упатување во воспитна установа и во воспитно-поправен дом .

(2) Дисциплински мерки се изрекуваат спрема малолетник кога не постои потреба од потрајни мерки на воспитување, а особено ако сторил кривично дело од непромисленост или лекомисленост.

(3) Мерки на засилен надзор се изрекуваат спрема малолетник кога постои потреба од потрајни мерки на воспитување, превоспитување или лекување со соодветен надзор, а не е потребно негово целосно одвојување од дотогашната средина.

(4) Заводски мерки се изрекуваат спрема малолетник кога постои потреба од потрајни мерки на воспитување, превоспитување или лекување и негово целосно одвојување од дотогашната средина. Овие мерки не може да траат подолго од пет години.

Избор на воспитната мерка

Член 75

При изборот на воспитната мерка судот ќе ја земе предвид возраста на малолетникот, степенот на неговата душевна развиеност, неговите психички својства, наклонетостите, побудите од кои го сторил делото, досегашното воспитување, средината и приликите во кои живеел, тежината на делото, дали спрема него порано била изречена воспитна мерка или казна малолетнички затвор и сите други околности што влијаат врз одредувањето на видот на мерката заради постигнување на нејзината цел определена со закон.

Укор

Член 76

(1) Укор се изрекува ако е достатно и само прекорување на малолетникот за стореното кривично дело.

(2) При изрекувањето на укорот на малолетникот ќе му се укаже на штетноста од неговата постапка и ќе се предупреди дека во случај на повторно извршување кривично дело спрема него може да биде изречена друга кривична санкција.

Упатување во дисциплински центар за малолетници

Член 77

(1) Судот ќе ја изрече мерката упатување во дисциплински центар за малолетници кога е потребно со соодветни краткотрајни мерки да се изврши влијание врз личноста и поведението на малолетникот.

(2) Малолетнихот на кого му е изречена оваа мерка судот може да го упати во дисциплински центар:

1) на определен број часови во празнични денови и тоа најмногу во четири празнични денови едноподруго,

2) на определен број часови во текот на денот, но најмногу еден месец и

3) на непрекинат престој за определен број денови, но не повеќе од 20 дена.

(3) При изрекувањето на оваа мерка судот ќе води сметка за тоа со нејзиното извршување малолетникот да не изостане од редовната настава или од работата.

(4) Во дисциплинскиот центар малолетникот ќе работи работи што одговараат на неговата физичка сила.

(5) Кога ќе изрече упатување во дисциплински центар, судот може да определи по извршувањето на оваа мерка малолетникот да се стави под засилен надзор на социјалниот орган.

Засилен надзор од страна на родителите,

посвоителот или старателот

Член 78

(1) Судот ќе изрече мерка на засилен надзор од страна на родителите, посвоителот или старателот ако родителите, посвоителот или старателот пропуштиле а се во можност да вршат таков надзор над малолетникот.

(2) Кога судот ќе ја изрече оваа мерка ќе им наложи на родителите, посвоителот или на старателот одредени должности во поглед на мерките што треба да се преземат за воспитување на малолетникот, за негово лекување и за отстранување на штетните влијанија врз него, а може да им даде потребни упатства.

(3) При изрекувањето на оваа мерка судот може да определи социјален орган да го провери нејзиното извршување и да му укажува помош на родителот, посвоителот или старателот. Судот дополнително ќе одлучи за престанок на ова проверување со тоа што тоа не може да трае помалку од една година ниту подолго од три години.

Засилен надзор во друго семејство

Член 79

(1) Ако родителите, посвоителот или старателот на малолетникот не се во можност да вршат надзор над него или ако тоа основано не може да се очекува од нив малолетникот ќе му се предаде на друго семејство кое сака да го прими и кое има можност да врши засилен надзор над него.

(2) Извршувањето на оваа мерка ќе се запре кога родителите, посвоителот или старателот на малолетникот ќе се здобијат со можност да вршат засилен надзор над него или кога според резултатнгге на воспитувањето и превоспитувањето ќе престане потребата од засилен надзор.

(3) При изрекувањето на оваа мерка судот ќе определи социјалниот орган за времетраењето да го проверува нејзиното извршување и да му укажува потребна помош на семејството на коешто му е предаден малолетникот.

Засилен надзор од страна на социјалниот орган

Член 80

(1) Ако родителите, посвоетелот или старателот не се во можност да вршат засилен надзор над малолетникот, а не постојат услови за предавање на малолетникот на друго семејство заради вршење ваков надзор, малолетникот ќе се стави под надзор на социјалниот орган.

(2) Судот дополнително ќе одлучи мерката да престане, со тоа што нејзиното траење не може да биде пократко од една ни подолго од три години. За времетраењето на мерката малолетникот и натаму останува да живее кај своите родители, посвоителот или други лица што го издржуваат, а засилениот надзор врз него го врши социјалниот орган.

(3) Социјалниот орган се грижи за школувањето на малолетникот, за неговото вработување, за издвојувањето од средината што штетно влијае врз него, за потребното лекување и за средувањето на приликите во кои живее.

Посебни обврски кои мерката засилен надзор

Член 81

(1) При изрекувањето на некоја од воспитните мерки на засилен надзор од членовите 78, 79 и 80, судот може на малолетникот да му одреди една или повеќе

посебни обврски ако тоа е потребно за поуспешно извршување на изречената мерка.

(2) Судот може на малолетникот да му ги одреди особено овие обврски:

1) да му се извини лично на оштетеното лице,

2) да ја поправи или надомести штетата предизвикана со кривичното дело,

3) редовно да го посетува училиштето,

4) да не изостанува од работното место,

5) да се оспособи за работа што одговара на неговите способности, наклонетости и физичка сила,

6) да прифати работа,

7) забрана на употреба алкохолни пијалаци, дрога и други психотропни супстанции,

8) да се воздржи од посетување на одредени локали односно, одредени приредби,

9) да посетува соодветна здравствена установа или советувалиште,

10) полезно да го користи слободното време,

11) да не контактира со лица кои штетно влијаат врз неговата личност,

12) да се подвргне на психофизичко лекување,

13) да се подложи, остручи и преквалификува заради задржување на работното место што го зазема или за создавање претпоставки за вработување и

14) да овозможи увид и да прифати совети во врска со распоредувањето и трошењето на платата и другите приходи што ги остварува.

(3) Судот може, по предлог од социјалниот орган, да ги измени или укине посебните обврски што ги одредил.

(4) При одредувањето на обврските од став 2, судот посебно ќе им укаже на малолетникот и неговите родители, посвоителот, односно старателот, дека во случај на нивно неисполнување изречената мерка на засилен надзор може да биде заменета со друга воспитна мерка.

Упатување во воспитна установа

Член 82

(1) Судот ќе го упати во воспитна установа малолетникот врз кој треба да се обезбеди постојан надзор од страна на стручни лица (со стручна и школска подготовка за воспитувачи) заради воспитување, превоспитување и потполно негово одвојување од дотогашната средина.

(2) Во воспитна установа малолетникот останува најмалку шест месеци, а најмногу три години. Судот не го определува траењето на оваа мерка при нејзиното изрекување, туку за тоа дополнително одлучува (член 84 став 2).

Упатување во воспитно-поправен дом

Чпен 83

(1) Малолетникот спрема кој треба да се применат потрајни и засилени мерки за воспитување и превоспитување и негово целосно одвојување од дотогашната средина, судот ќе го упати во воспитно-поправен дом.

(2) При одлучувањето дали ќе ја изрече оваа мерка судот посебно ќе ја земе предвид тежината и природата на стореното дело и околноста дали спрема малолетникот порано биле изрекувани воспитни мерки или казна малолетнички затвор.

(3) Во воспитно-поправен дом малолетникот останува најмалку една година, а најмногу пет години. Судот не го одредува траењето на оваа мерка при нејзиното изрекување, туку за тоа дополнително одлучува (член 84 став 2).

(4) Судот ја преиспитува потребата од престојот во воспитно-поправниот дом секоја година.

Запирање од извршување и измена

на одлуката за воспитните мерки

Член 84

(1) Кога, по донесувањето на одлуката со која е изречена мерка на засилен надзор или заводска мерка, ќе се појават околности што не постоеле во времето на донесувањето на одлуката или за нив не се знаело, а се од влијание врз донесувањето на одлуката, извршувањето на изречената мерка може да се запре или да се замени со друга мерка на засилен надзор или со заводска мерка.

(2) Надвор од случаите од став 1, доколку за одделни мерки не е поинаку предвидено, извршувањето на мерката на засилен надзор или на заводската мерка, со оглед на постигнатиот успех во воспитувањето и превоспитувањето, може да се запре, а може да се замени и со друга таква мерка, со следниве ограничувања:

1) мерката упатување во воспитна установа не може да се запре од извршување пред истекот на рокот од шест месеци, а до истекот на овој рок може да се замени само со упатување на малолетникот во воспитно-поправен дом или во посебна установа за лекување и оспособување и

2) мерката упатување во воспитно-поправен дом не може да се запре од извршување пред истекот на рокот од една година, а од истекот на овој рок може да се замени само со упатување на малолетникот во посебна установа за лекување и оспособување.

Повторно одлучување за воспитните мерки

Член 85

(1) Ако од правосилноста иа одлуката со која е изречена мерка на засилен надзор или заводска мерка поминало повеќе од една година, а извршувањето не започнало, судот повторно ќе одлучи за потребата од нејзиното извршување. Притоа судот може да одлучи порано изречената мерка да се изврши, да не се изврши или да се замени со некоја друга мерка.

(2) Мерката упатуваље во дисциплински центар за малолетници нема да се изврши доколку од правосилноста на одлуката со која е изречена оваа мерка изминале повеќе од шест месеци, а нејзиното извршување не започнало.

3. Казнување ва малолетници

Казнување на постари малолетници

Член 86

Може да се казни само кривично одговорен постар малолетник кој сторил кривично дело за кое со закон е пропишана казна потешка од пет години затвор, а поради тешките последици од делото и високиот степен на кривичната одговорност не би било оправдано да се изрече воспитна мсрка.

Малолетнички затвор

Член 87

(1) Малолетничкиот затвор не може да биде пократок од една ниту подолг од десет години, а сс изрекува на полни години или на половина година.

(2) При одмерувањето на казната на постар малолетник за определено кривично дело, судот не може да изрече малолетнички затвор во траење подолго од пропишаната казна чатвор за тоа дело, но судот не е врзан за најмалата пропишана мера на таа казна.

Одмерување на казната малолетнички затвор

Член 88

При одмерувањето на казната малолетнички затвор, судот ќе ги земе предвид сите околности штс влијаат казната да биде поголема или помала (член 39) посебно водејќи сметка за степенот на душевната развиеност на малолетникот и за времето потребно за неговото воспитување, превоспитување и стручно оспособување.

Изрекување на воспитни мерки и

малолетнички затвор за кривични дела во стек

Член 89

(1) За кривични дела во стек судот му изрекува на малолетник само една воспитна мерка или само казна малолетнички затвор кога постојат законски услови за изрекување на таа казна и кога судот ќе најде дека треба да се изрече.

(2) Судот ќе постапи според став 1 и кога по изречената воспитна мерка, односно малолетнички затвор, утврди дека малолетникот пред или по нивното изрекување сторил некое кривично дело.

(3) Ако постар малолетник стори повеќе кривични дела во стек, а судот најде дека за секое одделно кривично дело треба да се изрече казна малолетнички затвор, казната ќе му ја одмери според слободна оцена во рамките на најголемата законска мерка на казната малолетнички затвор.

(4) Судот ќе постапи според став 3 и во случај ако по изречената казна утврди дека малолетникот пред или по нејзиното изрекување сторил кривично дело.

Дејство на казната врз воспитните мерки

Член 90

(1) Ако за времетраењето на воспитната мерка судот изрече казна малолетнички затвор, воспитната мерка престанува со започнувањето на издржувањето на оваа казна.

(2) Ако за време на траењето на воспитната мерка, судот му изрече на помладо полнолетно лице казна малолетнички затвор или затвор најмалку една година, воспитната мерка престанува со започнувањето на издржувањето на казната. Ако изречената казна затвор е од пократко времетраење, судот во пресудата ќе одлучи дали по издржаната казна ќе продолжи извршувањето на воспитната мерка или ќе ја укине.

Застареност на извршувањето на казната малолетнички затвор

Член 91

Казната малолетнички затвор не може да се изврши ако поминале:

1) десет години од осудата на малолетнички затвор над пет години,

2) пет години од осудата на малолетнички затвор над три години и

3) три години од осудата на малолетнички затвор до три години.

4. Примена на мерки за безбедност спрема малолетници

Услови за изрекување

Член 92

(1) Спрема малолетници, под условите предвидени со закон, кон воспитна мерка или малолетнички затвор, може да се изрече некоја од следниве мерки за безбедност: задолжително психијатриско лекување и чување во здравствена установа, задолжително лекување на алкохоличари и наркомани, одземање на предмети и протерување на странец од земјата, а спрема постари малолетници и мерката на безбедност забрана на управување со моторно возило.

(2) Спрема непресметлив малолетен сторител на кривично дело, под условите предвидени со закон, може да се изрече мерката на безбедност задолжително психијатриско лекување и чуванње во здравствена установа и задолжително лекување на алкохоличари и наркомани без изрекување на воспитна мерка или казна малолетнички затвор. Кон овие мерки може да се изрече и мерката одземање на предмет и забрана на управување со моторно возило.

5. Изрекување на кривични санкции на полнолетни лица

за дела кои ги сториле како малолетници

Изрекување на кривични санкции на полнолетни лица

кои делата ги сториле како малолетници

Член 93

(1) На полнолетно лице кое наполнило 21 година не може да му се суди за кривично дело кое го извршило како помлад малолетник.

(2) Ако полнолетно лице во време на судењето не наполнило 21 година може да му се суди само за кривични дела за кои е пропишана казна потешка од пет години затвор. На вакво лице, судот може да му изрече само соодветна заводска воспитна мерка. При оцената дали ќе ја изрече оваа мерка, судот ќе ги земе предвид сите околности на случајот, а особено тежината на стореното дело, времето што поминало од неговото извршување, поведението на сторителот и целта на оваа воспитна мерка.

(3) На полнолетно лице за кривично дело кое го извршило како постар малолетник може да му се изрече соодветна заводска вјоспитна мерка, а под условите од член 87 казна малолетнички затвор. При оцената дали и која од овие санкции ќе изрече, судот ќе ги земе предвид сите околности на случајот, а особено тежината на стореното дело, времето што поминало од неговото извршување, поведението на сторителот, како и целта што треба да се постигне со овие санкции.

(4) По исклучок од одредбата на став 3, на полнолетно лице кое во време на судењето наполнило 21 година, судот може наместо малолетнички затвор, да му изрече затвор или условна осуда. Казната затвор изречена во овој случај во однос на рехабилитацијата, бришењето на осудата и правните последици од осудата, има исто правно дејство како и казната малолетнички затвор.

Изрекување на воспитни мерки на помлади полнолетни лица

Член 94

(1) На сторител кој како полнолетен извршил кривично дело, а во времето на судењето не наполнил 21 година, судот може да му изрече соодветна мерка на засилен надзор или заводска мерка, ако со оглед на неговата личност и околностите под кои е сторено делото, може да се очекува дека и со воспитната мерка ќе се постигне целта што би се остварила со изрекувањето на казната.

(2) На помладо полнолетно лице на кое му е изречена воспитна мерка судот, под условите предвидени со овој закон, може да му ги изрече сите мерки на безбедност, освен забрана на вршење на професија, дејност или должност.

(3) Изречената воспитна мерка може да трае најмногу до наполнетата 23 година на сторителот.

6. Евиденција на воспитните мерки и дејство на воспитните мерки и на казната малолетнички затвор

Евиденција на изречените воспитни мерки

Член 95

(1) Евиденција на изречениге воспитни мерки води судот надлежен според местото на раѓањето.

(2) За малолетни лица родени во странство ипи со непознато место на раѓање се устројува централен регистар што го води суд определен со закон.

(3) Податоци за изречените воспитни мерки може да му се дадат само на судот, на јавниот обвинител и на установите што се занимаваат со заштита на малолетниците, во врска со нова кривична постапка што се води спрема малолетникот.

Дејство на воспитните мерки и на казната малолетнички затвор

Член 96

Воспитните мерки и казната малолетничкиот затвор не повлекуваат правни последици што се состојат во забрана на стекнување на определени права (член 102 став 2).

Глава седма

ПЛЕНУВАЊЕ НА ИМОТНАТА КОРИСТ ПРИБАВЕНА СО КРИВИЧНО ДЕЛО

Основа за пленување

Член 97

(1) Никој не може да ја задржи посредната или непосредната имотна корист прибавена со кривично дело.

(2) Имотната корист од став 1 ќе се плени со судската одлука со која е утврдено извршувањето на кривичното дело под условите предвидени со овој законик.

Начин на пленување

Член 98

(1) Од сторителот ќе се пленат парите, предметите од вредност, имотот и друга имотна корист прибавена со кривичното дело, а ако пленувањето не е можно, сторителот ќе се обврзе да плати паричен износ што одговара на прибавената имотна корист.

(2) Имотната корист прибавена со кривично дело се плени и од лицата на кои е пренесена ако не знаеле, а можеле или биле должни да знаат дека е прибавена со кривично дело.

(3) Предметите што се прогласени за споменици на култура, архивски или библиотечен материјал или природна реткост, како и оние за кои оштетениот е лично врзан, се пленат од трети лица, без оглед на тоа што не знаеле или не можеле ниту биле должни да знаат дека се прибавени со кривично дело.

(4) Запленетото му се враќа на оштетениот, а ако нема оштетен , станува сопственост на државата.

(5) Ако на оштетениот во кривичната постапка му е досудено имотно-правно барање, судот ќе изрече пленување на имотната корист доколку тоа го преминува износот на ова барање.

Заштита на оштетениот

Член 99

(1) Оштетениот кој во кривичната постапка во однос на своето имотно-правно барање е упатен на спор може да бара да се намири од износот на пленетата вредност, ако поведе спор во рок од шест месеци од денот на правосилноста на одлуката со која е упатен на спор и ако во рок од три месеци од денот на правосилноста на одлуката со која е утврдено неговото барање побара намирување на пленетата вредност.

(2) Оштетениот кој во кривичната постапка не пријавил имотно-правно барање може да бара намирување на пленетата вредност ако заради утврдување на своето барање повел спор во рок од три месеци од денот на узнавањето за пресудата со која се плени имотната корист, а најдоцна во рок од две години од правосилноста на одлуката за пленување на имотната корист и ако во рок од три месеци од денот на правосилноста на одлуката со која е утврдено неговото барање побара намирување на пленетата вредност.

Пленување од правно лице

Член 100

Ако со кривичното дело на сторителот е прибавена имотна корист за правно лице, користа ќе се плени од него.

Глава осма

ПРАВНИ ПОСЛЕДИЦИ ОД ОСУДАТА

Настапување на правните последици од осудата

Член 101

(1) Правните последици од осудата што се надоврзуваат на осудите за определени кривични дела, не може да настапат кога за кривичното дело на сторителот му е изречена парична казна, условна осуда, судска опомена или кога тој е ослободен од казна.

(2)Правни последици можат да се предвидат само со закон и настапуваат по сила на законот со кој се предвидени.

Почеток и траење на правните последици од осудата

Член 102

(1) Правните послсдици од осудата настапуваат со денот на правосилноста на пресудата.

(2) Правните последици од осудата што се состојат во забрана на стекнување на определени права траат најдолго десет години од денот на издржаната, простената или застарената казна.

(3) Со бришење на осудата престануваат правните последици од осудата.

Глава деветта

РЕХАБИЛИТАЦИЈА

Рехабилитација

Член 103

(1) Рехабилита